مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
93گوشِ من ”لا یُلدَغُ الْمُؤمِن“ شنید *** قولِ پیغمبر به جان و دل گُزید»1 باز ترجیح نهادنِ نخجیرانْ توکّل را بر جَهد
جمله گفتند: «ای حکیمِ باخبر *** اَلحَذَر دَع! لَیسَ یُغنِی عَن قَدَر2 در حَذَرْ شوریدنِ شور و شر است *** رو توکّل کن، توکّل بهتر است3 با قضا پنجه مَزن ای تند و تیز *** تا نگیرد هم قضا با تو ستیز مرده باید بود پیشِ امرِ حق *** تا نیاید زخمت از رَبُّ الْفَلَق»4 باز ترجیح نهادن شیرْ جهد را بر توکّل و تسلیم
گفت: «آری گر توکّلْ رهبر است *** این سبب هم سنّتِ پیغمبر است گفت پیغمبر به آوازِ بلند: *** ”با توکّل، زانوی اُشتر ببند“5 رمزِ ”اَلکاسِبْ حَبیبُ اللَهْ“ شنو *** از توکّلْ در سببْ کاهِل مشو 🔹 در توکّلْ جَهد و کسبْ أولیٰتر است *** زآنکه در ضمنش محبّتْ مُضمَر است6 🔹 رو توکّل کن تو با کسب ای عمو *** جهد میکن، کسب میکُن مو به مو - البدایة و النّهایة، ص 381؛ رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «مؤمن از یک سوراخ، دو بار گزیده نمیشود.»
- الحَذَرَ دَع... : ترس و احتیاط را رها کن که تو را از تقدیر الٰهی حفظ نخواهد کرد!
- حَذر: ترس و احتیاط. شوریدن: برهم زدن و درآمیختن.
- رَبُّ الفَلَق: پروردگار آفرینش.
- إحیاء العلوم، ج 5 ص 15؛ رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «اِعقِلْها و تَوَکَّلْ!»
- الحاقی از نسخۀ ناسخه. مفتاح الأسرار: تا حبیب حق شوی وین بهتر است.
مُضمَر: پنهان. زآنکه... : زیرا تلاش، محبّت خدا را در پی دارد.