مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
92تا زر اندودیت از ره نفْکنَد *** تا خیالِ کژ تو را چَه نفْکنَد1 قصّۀ نَخجیران و بیانِ توکّل و ترکِ جهدکردن2
از کِلیله باز خوان این قصّه را *** وَ انْدر آن قصّه طلب کن حِصّه را3 🔹 در کلیله خوانده باشی لیک آن *** قِشرِ افسانه بوَد نی مغز جان4 طایفهیْ نخجیر در وادیِّ خَوش *** بودِشان با شیرْ دائم کشمکَش بس که آن شیر از کمین در میرُبود *** آن چَرا بر جمله ناخوش گشته بود حیله کردند، آمدند ایشان به شیر: *** «کز وظیفه ما تو را داریم سیر جز وظیفه در پیِ صیدی مَیا *** تا نگردد تلخ بر ما این گیا»5 جوابِ شیرْ نخجیران را، و بیانِ خاصیّتِ جهد
گفت: «آری گر وفا بینم نه مکر *** مکرها بس دیدهام از زِید و بَکر6 من هلاکِ فعل و قولِ مردمم *** من گَزیدهیْ زخمِ مار و کژدُمم نفْس هر دم از درونم در کمین *** از همه مردم بَتَر در مکر و کین7 - تا: زنهار، مبادا. زر اندودی: ظاهر طلاکاری شده.
- نخجیران: حیوانات. جَهد: تلاش.
- حصّه: بهره.
- الحاقی از نسخۀ ناسخه.
قشر: پوسته، ظاهر. - گیا: گیاه.
- زید و بَکر: فلانی و فلانی.
- نسخۀ قونیه: مردم نفس از درونم. طبع میرزا محمود: کژدم نفس.
بَتر: بدتر.