
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
89همچنین بادِ اجل با عارفان *** نرم و خوش همچون نسیمِ بوستان آتشْ ابراهیم را دندان نزد *** چون گُزیدهیْ حق بوَد، چونش گَزد؟! آتشِ شهوت نسوزد اهلِ دین *** باغیان را بُرده تا قعرِ زمین1 موجِ دریا چون به امرِ حق بتاخت *** اهلِ موسیٰ را ز قِبطی وا شناخت خاکْ قارون را چو فرمان دَر رسید *** با زر و تختش به قعرِ خود کِشید آب و گِل چون از دَمِ عیسیٰ چَرید *** بال و پر بگشاد، مرغی شد پرید2 🔹 از دهانَت چون برآید حَمدِ حق *** مرغِ جَنَّت سازدش رَبُّ الْفَلَق3 هست تسبیحت بخارِ آب و گِل *** مرغِ جَنَّت شد ز نَفحِ صدقِ دل4 کوهِ طور از نورِ موسیٰ شد به رقص *** صوفیِ کامل شد و رَست او ز نقص چه عجب گر کوهْ صوفی شد عزیز *** جسمِ موسیٰ از کلوخی بود نیز طنز و انکار کردنِ پادشاهِ جُهود، و نصیحتِ ناصحانْ او را
این عجائب دید آن شاهِ جُهود *** جز که طنز و جز که انکارش نبود ناصحان گفتند: «از حدّ مَگْذران *** مرکبِ اِستیزه را چندین مَران 🔹 بگذر از کُشتن، مکن این فعلِ بد *** بعد از این، آتش مزن در جانِ خَود» ناصِحان را دست بست و بند کرد *** ظلم را پیوند در پیوند کرد بانگ آمد کار چون اینجا رسید: *** «پای دار ای سگ؛ که قهرِ ما رسید»5 بعد از آن، آتش چهل گَز برفروخت *** حلقه گشت و آن جُهودان را بسوخت - نسخۀ قونیه: باقیان.نسوزد: نسوزاند. باغیان: ظالمان. قعر زمین: (اَسفل السّافلین)
- چرید: (بهره بُرد).
- حَمد حقّ: ستایش خدا. رَبُّ الفَلَق: پروردگار آفرینش و شکافندۀ صبح، (شکافندۀ تاریکی عالم دنیا به نور صورتها و فعلیّتهای ملکوتی).
- تصحیحشده بر اساس نسخۀ قونیه. میرخانی:
هست تسبیحَت به جای آب و گل *** مرغ جنّت شد ز نفخ صدقِ دل. - قَهر: غضب (عذاب خدا).
