مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
82هر که را دامانِ عشقی نابُده *** زآن نثارِ نورْ بیبهره شده جزوها را رویها سوی کُل است *** بلبلان را عشق با روی گُل است گاو را رنگ از برون و مرد را *** از درونْ جو رنگِ سرخ و زرد را رنگهای نیک از خُمِّ صفاست *** رنگِ زشتان از سیاهآبهیْ جَفاست1 صِبغَةُ اللَهْ نام آن رنگِ لطیف *** لَعنَةُ اللَهْ بوی این رنگِ کثیف2 آنچه از دریا، به دریا میرود *** از همانجا کآمد آنجا میرود از سَرِ کُه، سیلهای تیزرو *** وز تنِ ما، جانِ عشقآمیزرو آتش افروختن پادشاه، و بت در پهلویِ آتش نهادن که: «هر که سجود کند، از آتش برهد!»
آن جُهودِ سگ ببین چه رای کرد *** پهلوی آتش، بُتی بر پای کرد:3 «کآنکه این بت را سجود آرَد، بِرَست *** ور نیارد، در دلِ آتش نِشَست» چون سزای این بتِ نفْسْ او نداد *** از بتِ نفْسش بُتی دیگر بِزاد ----------
مادرِ بتها بتِ نفْسِ شماست *** زآنکه آن بتْ مار و این بُتْ اژدهاست آهن و سنگ است نفْس و بتْ شَرار *** آن شَرار از آب میگیرد قرار سنگ و آهن زآبْ کی ساکن شود؟! *** آدمی با این دو کی ایمن شود؟! 🔹 سنگ و آهن در درون دارند نار *** آب را بر نارِشان نبوَد گذار 🔹 زآبِ جو، نارِ برون کُشته شود *** در درونِ سنگ و آهن کی رَود؟! - خُمّ: خمره. خُمّ صفا: (قلب پاک).
- سوره البقره، آیه 138 و 161.
صبغةَ اللٰه: رنگ خدایی. لَعنةُ اللٰه: دور باشِ از خدا. - رأی: تدبیر و اندیشه.