مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
76در بیانِ آنکه انبیا علیهم السّلام را گفتند: «کَلِّمُوا النّاسَ عَلیٰ قَدرِ عُقولِهِم»؛1 زیرا که آنچه ندانند انکار کنند و ایشان را زیان دارد؛ قالَ علیه السّلام: «اُمِرنا أن نُنَزِّلَ النّاسَ مَنازِلَهُم و نُکَلِّمَهم علىٰ قَدرِ عُقولِهم»2
شرحِ این را گفتمی من، از مِری *** لیک ترسم تا نلغزد خاطری3 نکتهها چون تیغِ پولاد است تیز *** گر نداری تو سپر، وا پس گریز پیشِ این الماسْ بیاِسپَر مَیا *** کز بُریدنْ تیغ را نبوَد حیا زین سبب من تیغ کردم در غلاف *** تا که کژخوانی نخوانَد برخلاف منازعت کردن اُمَرا با یکدیگر
آمدیم اندر تمامی داستان *** وز وفاداریّ جمعِ راستان کز پسِ آن پیشوا برخاستند *** بر مُقامش نائبی میخواستند4 یک امیری زآن امیران پیش رفت *** پیشِ آن قومِ وفا اندیش رفت گفت: «اینک نائبِ آن مردْ من *** نائبِ عیسیٰ منم اندر زَمَن اینک این طومارْ بُرهانِ من است *** کاین نیابت بعد از او آنِ من است» - «با مردم بهاندازه عقلشان سخن بگویید».
- إحیاء العلوم، ج 1، ص 97؛ رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله: «ما جماعت پیغمبران، مأمور گشتهایم که مردم را در جایگاه خاصّ آنها قرار دهیم و بهاندازۀ عقلشان با ایشان سخن بگوییم».
- مِری: مراء: ستیزه و مقابله با دیگران. از مری ... : لیکن میترسم که کسی بهخاطر دانستن این مطالب، دچار لغزش شده و خود را در برابری و مقابلۀ با اولیا ببیند.
- مُقام: جایگاه.