
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
67چونکه عُمر اندر رهِ خشکی گذشت *** گاه کوه و گاه صحرا گاه دشت1 آبِ حیوان را کجا خواهی تو یافت؟! *** موجِ دریا را کجا خواهی شکافت؟! موجِ خاکی، فهم و وهم و فکرِ ماست *** موجِ آبی، صَحو و سُکر است و فَناست2 تا در این فکری، از آن سُکری تو دور *** تا از این مستی، از آن جامی نَفور3 گفت وگوی ظاهر آمد چون غبار *** مدّتی خاموش کن، هین هوش دار4 مکرّر کردن مُریدان که: «خلوت را بشکن»
جمله گفتند: «ای حکیمِ رخنهجو *** این فریب و این جَفا با ما مگو 🔹 ما اسیرانیم، تا کی زین فریب؟! *** بیدل و جانیم، چندین این عِتیب؟!5 🔹 چون پذیرفتی تو ما را ز ابْتدا *** مرحمت کن همچنین تا انتها 🔹 ضعف و عجز و فقرِ ما دانستهای *** دردِ ما را هم دوا دانستهای چارپا را قدرِ طاقتْ بار نِه *** بر ضعیفان قَدرِ قوّتْ کار نِه دانۀ هر مرغْ اندازهیْ وی است *** طعمۀ هر مرغ، انجیری کی است؟! طفل را گر نان دهی بر جای شیر *** طفلِ مسکین را از آن نانْ مُرده گیر چونکه دندانها برآرَد بعد از آن *** هم به خود گردد دلش جویای نان مرغِ پَرنارُسته چون پَرّان شود *** لقمۀ هر گربۀ دَرّان شود - نسخۀ قونیه: گاه کوه و گاه دریا.
- نسخۀ قونیه: مَحو و سُکر
صَحو و سُکر و فَنا: بیداری و مستی و نیستی (از اصطلاحات عرفانی در بیان حالات سالکان إلَی اللٰه). - ن، نسخۀ قاهره، نسخۀ قسطنطنیه: جامی تو کور.
سُکر: مستی. نَفور: رَمَنده و گریزان. - نسخۀ قونیه: خاموش خو کن، هوشدار
- عتیب: عتاب، سرزنش.
