Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

59

در یکی گفته که: «امر و نَهیْ‌هاست *** بهرِ کردن نیست، شرحِ عجزِ ماست‌
تا که عجزِ خویش ببینیم اندر آن *** قدرتِ حق را بدانیم آن زمان»‌
در یکی گفته که: «عجزِ خود مَبین *** کفرِ نعمت کردن است آن عجز، هین‌
قدرتِ خود بین که این قدرت از ا‌وست *** قدرتِ خودْ نعمتِ او دان که هوست‌»¹
در یکی گفته: «کزین دو در‌گذر *** بُت بود هر‌چه بگنجد در نظر»²
در یکی گفته: «مَکُش این شمع را *** کاین نظرْ چون شمع آمد جمع را³
🔹 از هوای خویش در هر ملّتی *** گشته هر قومی اسیرِ ذِلّتی⁴‌
از نظر چون بگذری‌ّ و از خیال *** کُشته باشی نیم‌شب شمعِ وصال»⁵‌
در یکی گفته: «بکُش، باکی مدار *** تا عِوَض بینی یکی را صد هزار
که ز کُشتن شمعِ جانْ افزون شود *** لیلی‌ات از صبرْ چون مجنون شود
ترکِ دنیا هر که کرد از زهدِ خویش *** پیش آید پیشِ او دنیا و بیش»‌
در یکی گفته که: «آنچَه‌ت دادْ حق *** بر تو شیرین کرد در ایجادْ حق‌
بر تو آسان کرد خوش، آن را بگیر *** خویشتن را در‌مَیَفکن در زَحیر»⁶
در یکی گفته که: «بگذار آنِ خَود *** کآن قبولِ طبعِ تو، رَدّ است و بَد⁷
راه‌های مختلفْ آسان شده *** هر یکی را ملّتی چون جان شده
1. هو: ذات بحت باری تعالیٰ (که در عرصۀ وجود اوست و بس).
2. بحر المعارف، ج 2، ص 86؛ امیرالمؤمنین علیه السّلام: «کُلُّ ما شَغَلَکَ عن الحَقِّ فَهوَ صَنَمُک» (هر آنچه تو را از توجّه به حضرت حقّ به خویش مشغول سازد، بت توست).
  این دو: دیدن عجز و یا قدرت.
3. شمع: نظر (تفکّر و تعقّل که راه تشخیص هوای نفس است).
4. الحاقی از طبع کلاله خاور.
5. نظر: تفکّر. خیال: تصوّر (که محرّک انسان برای طلب است).
6. نسخۀ قونیه: آسان کرد و خوش
  زحیر: نالیدن هنگام سختی.
7. بگذار آن خو: میل و مقتضای طبع خود را کنار‌ بگذار.