مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
57🔹 هان مشو مغرورِ آن گفتِ نکو *** زآنکه دارد صد بَدی در زیرِ او 🔹 او چو باشد زشت، گفتش زشت دان *** هرچه گوید مُرده، آن را نیست جان 🔹 گفتِ انسان پارهای زِانسان بوَد *** پارهای از نان، یقین که نان بوَد 🔹 زآن علی فرمود: «نَقلِ جاهلان *** بر مَزابِل همچو سبزهست، ای فلان»1 🔹 بر چنان سبزه هر آن کاو برنشست *** بر نجاست بیشَکی بنشسته است 🔹 بایدش خود را بشستن از حَدَث *** تا نمازِ فرضِ او نبوَد عَبَث2 ----------
ظاهرش میگفت: «در ره چُست شو» *** وز اثر میگفت جان را: «سُست شو» ----------
ظاهرِ نقره گر اِسپید است و نو *** دست و جامه میسِیَه گردد از او آتش ارچه سرخروی است از شَرَر *** تو ز فعلِ او سِیَهکاری نِگر برق اگرچه نور آید در نظر *** لیک هست از خاصیَتْ دزدِ بَصر هر که جز آگاه و صاحبذوق بود *** گفتِ او در گردنِ او طُوق بود3 مدّتِ شش سال در هجرانِ شاه *** شد وزیرْ اَتباعِ عیسیٰ را پناه4 دین و دل را کُل بدو بسْپرد خلق *** پیشِ امر و نهیِ او میمُرد خلق پیغامِ شاهْ پنهانی بهسوی وزیرِ با تَزویر
در میانِ شاه و او پیغامها *** شاه را پنهان بدو آرامها آخِرَ الأمر از برای آن مراد *** تا دهد چون خاکْ ایشان را به باد پیش او بنوشت شَه: «کِای مُقبِلم *** وقت آمد، زود فارغ کن دلم5 - شرح مثنوی (سبزواری) ج 1، ص 58.
زآن: ازآن رو. مَزابل: جمع مَزبله: زبالهدان. - حَدَث: نجاست. فَرض: واجب. عبث: بیهوده (باطل).
- طوق: قلّاده. (مطیع امر آن وزیر بود).
- اَتباع: پیروان.
- پیش او: به او. مُقبِل: خوشبخت و نیکو اقبال.
- شرح مثنوی (سبزواری) ج 1، ص 58.