مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
184زآن جهانْ اندک ترشّح میرسد *** تا نخیزد در جهانْ حرص و حسد گر ترشّحْ بیشتر گردد ز غیب *** نی هنر مانَد در این عالَم نه عیب این ندارد حدّ، سوی آغاز رو *** سوی قصّهیْ مردِ چنگی باز رو بقیۀ قصۀ پیرِ چنگی در زمانِ عُمَر و بیانِ مَخلَصِ آن
مُطرِبی کز وی جهان شد پُرطرَب *** رُسته زآوازش خیالاتِ عجَب از نوایش مرغِ دلْ پرّان شدی *** وز صدایش هوشِ جانْ حیران شدی چون برآمد روزگار و پیر شد *** بازِ جانْش از عَجزْ پشّهگیر شد 🔹 بازْ چه؟! گر پیل باشد، بیگمان *** پشّهاش سازد ضعیف و ناتوان پشتِ او خَم گشت همچون پشتِ خُم *** ابروان بر چشمْ همچون پاردُم گشت آوازِ لطیفِ جانفَزاش *** ناخوش و مکروه و زشت و دلخراش آن نوا که رَشکِ زُهره آمده *** همچو آوازِ خرِ پیری شده ----------
خود کدامین خوش که آن ناخوش نشد؟! *** یا کدامین سقف کآن مَفرَش نشد؟! غیرِ آوازِ عزیزان در صدور *** که بوَد از عکسِ دَمْشان نفخِ صور1 آن درونی کاین درونها مست از اوست *** نیستی کاین هستهامان هست از اوست کَهربای فکر و هر آواز از او *** لذّتِ اِلهام و وحی و راز از او ----------
چونکه مُطرِبْ پیرتر گشت و ضعیف *** شد ز بیکَسبی رَهینِ یک رَغیف گفت: «عُمر و مُهلَتم دادی بسی *** لطفها کردی خدایا با خَسی معصیت ورزیدهام هفتاد سال *** باز نگْرفتی ز من روزی نَوال نیست کسب، امروز مهمانِ توام *** چنگْ بهر تو زنم، کآنِ توام» چنگ را برداشت، شد اَللٰهجو *** سوی گورستانِ یثربْ آهگو گفت: «خواهم از حقْ ابریشمبها *** کاو به نیکویی پذیرد قلبها» چنگ زد بسیار و گریان سر نهاد *** چنگْ بالین کرد و بر گوری فتاد - استثناء از نفی در بیت سابق است.