مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
181در زمستانْشان اگرچه داد مرگ *** زندهشان کرد از بهار و داد برگ مُنکِران گویند: «خود هست این قدیم *** این چرا بندیم بر ربِّ کریم؟!» 🔹 جمله پندارند کاین خود دائم است *** وز قِدَمْ این جمله عالَمْ قائم است کوریِ ایشان، درونِ دوستان *** حق بِرویانید باغ و بوستان هر گُلی کَاندر درونْ بویا بوَد *** آن گُل از اسرارِ کُلّ، گویا بوَد بوی ایشان رَغمِ أنفِ مُنکِران *** گِردِ عالَم میرود پردهدران مُنکِران همچون جُعَل زآن بوی گُل *** یا چو نازکمغز از بانگِ دُهُل خویشتن مشغول میسازند و غرق *** چشم میدوزند از لَمْعانِ برق1 چشم میدوزند و آنجا چشمْ نی *** چشم آن باشد که بیند مَأمَنی ----------
چون ز گورستانْ پیمبر بازگشت *** سوی صدّیقه شد و همراز گشت چشمِ صدّیقه چو بر رویش فِتاد *** پیش آمد، دست بر وی مینهاد بر عِمامه و رویِ او و موی او *** بر گریبان و بَر و بازوی او گفت پیغمبر: «چه میجویی شتاب؟» *** گفت: «باران آمد امروز از سَحاب جامههایت میبجویَم در طلب *** تَر نمیبینم ز باران، ای عجب» گفت: «چه بر سر فِکَندی از إزار؟» *** گفت: «کردم آن ردای تو خِمار» گفت: «بهر آن نمود -ای پاکجیْب- *** چشمِ پاکت را خدا بارانِ غیب نیست آن باران از این ابرِ شما *** هست ابرِ دیگر و دیگر سَما 🔹 اینچنین بارانْ ز ابرِ دیگر است *** رحمتِ حق در نزولش مُضمَر است» 🔹 بشنو از قولِ سنائی در رُموز *** معنیای، تا واقف آیی بر کُنوز 🔹 گر تو بُگشایی ز باطن دیدهای *** زود یابی سرمۀ بُگزیدهای 🔹 پیرِ دانا اندر این رمزی که گفت *** در حقیقت زین صدفْ دُرّی بِسُفت تفسیرِ بیتِ حکیم سنایی روَّحَ اللٰهُ روحَه:
آسمانهاست در ولایتِ جان *** کارفرمای آسمانِ جهان در رهِ روح، پست و بالاهاست *** کوههای بلند و صحراهاست - چشم دوختن: چشم بستن و صرفنظر کردن.