Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

178

این حُمَیرا لفظِ تأنیث است و جان *** نامِ تأنیثش نهند این تازیان‌
لیک از تأنیثْ جان را باک نیست *** روح را با مرد و زنْ إشراک نیست‌
از مؤنّث وَز مذکَّر برتر است *** این نه آن جان است کز خشک و تر است‌
این نه آن جان است کَافْزاید به نان *** یا گَهی باشد چنین گاهی چنان‌
خوش‌کننده‌ست و خوش و عینِ خوشی *** بی‌خوشی نبوَد خوشی، ای مُرتَشی‌
مُرتَشی را هست از رَشوَت خوشی *** صد خوشی یابی چو دست اندر کِشی
چون تو شیرین از شِکر باشی، بوَد *** کآن شکر گاهی ز تو غایب شود
چون شِکر گردی ز تأثیرِ وفا *** پس شِکر کی گردد از شکّر جدا؟
🔹 زهر محض است آن که باشد بی‌وفا *** هَب لَنا یا رَبَّنا نِعمَ الْوَفا¹
عاشق از حق چون غذا یابد رَحیق *** عقلْ آنجا گُم شود گُم ای رفیق²‌
عقلِ جزوی عشق را مُنکِر بوَد *** گرچه بنْماید که صاحب‌سرّ بوَد
زیرک و داناست، امّا نیست نیست *** تا فرشته لا نشد، اهریمنی‌ست‌
او به قول و فعلْ یارِ ما بوَد *** چون به حکمِ حال آیی، لا بوَد
لا بوَد، چون او نشد از هست نیست *** ز‌آنکه طَوعاً لا نشد، کَرهاً بسی‌ست³‌
جانْ کمال است و ندای او کمال *** مصطفیٰ گویان: «کَارِحْنا یا بِلال!»⁴‌
ای بلال، اَفرازْ بانگِ سَلسَلت *** ز‌آن دَمی کَاندر دمیدم در دلت‌
🔹 ای بلال، ای گُلبُنَت را جان‌سپار *** خیز بلبل‌وارْ جان می‌کُن نثار
زآن دَمی کآدم از آن مدهوش شد *** هوشِ اهلِ آسمان بی‌هوش شد‌
1. نسخۀ ناسخه: یا رَبَّنا نِعمَ الوَریٰ.
  هَب لَنا... : خداوندا به ما بهترین وفا را عنایت کن.
2. نسخۀ قونیه: عاشق از خود.
3. سوره الرعد آیۀ 15؛ «و هر كه در آسمان‌ها و در زمين است طَوعاً و كَرهاً (با میل و رغبت یا ناخواسته و با اکراه) خدا را سجده می‌كنند، حتى سايه‌هاشان در صبح‌ها و عصرها».
4. احیاء العلوم، ج 2، ص 105؛ «اى بلال، [با نداى اذان خود] ما را [از توجّه به دنيا و كثرات نجات بده و] خلاص كن‌!»