مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
176🔹 مُقتَبِس شو زود، چون یابی نُجوم *** گفت پیغمبر که: «أصحابی نُجوم»1 خواه زآدم گیر نورش خواه از او *** خواه از خُم گیر مِیْ خواه از کَدو کاین کدو با خُم بپیوستَهست سخت *** نی چو تو، شاد آن کدوی نیکبخت گفت: «طوبیٰ مَن رَآنی» مُصطَفیٰ *** «وَ الَّذی یُبصِرْ لِمَن وَجهی رَأیٰ»2 چون چراغی نورِ شمعی را کشید *** هر که دید آن را، یقین آن شمع دید همچنین تا صد چراغْ اَر نَقل شد *** دیدنِ آخِر، لِقای اصل شد خواه از نورِ پَسین بِسْتان تو آن *** هیچ فرقی نیست، خواه از شمعدان3 خواه نور از اوّلین بِسْتان به جان *** خواه از نورِ پَسین، فرقی مَدان خواه بینْ نور از چراغِ آخِرین *** خواه بینْ نورَش زِ شمعِ غابِرین4 در معنیِ حدیثِ «إنّ لِرَبِّکُم فِی أیّامِ دَهرِکُم نَفَحاتٌ، ألا فَتَعَرَّضوا لَها!»5
گفت پیغمبر که: «نَفحَتهای حق *** اندر این ایّام میآرد سَبَق گوشِ هُش دارید این اوقات را *** در رُبایید این چنین نَفْحات را»6 نفحهای آمد شما را دید و رفت *** هر که را میخواست، جان بخشید و رفت نفحهای دیگر رسید، آگاه باش *** تا از این هم وا نمانی خواجهتاش - امام شناسی، ج 4، ص 228؛ حديث «أصحابى كَالنّجوم، بِأيِّهمُ اقتَدَيتُم اهتَدَيتُم؛ اصحاب من مانند ستارگانند، به هر يک از آنها اقتدا كنيد هدايت مىشويد» از افتراهاى عامّه است بر رسول خدا، و بسيارى از بزرگان عامّه خود اعتراف كردهاند كه اين خبر مجعول و ساختگى است. از جمله شارح شفا است كه اعتراف به اين معنى نموده و راويان اين حديث را ضعيف شمرده است، و ديگر ابنحزم و ديگر حافظ زينالدّين عراقى... .
أصحابی نُجوم: اصحاب من (اولیای من) ستارگانند. - مسند احمد، ج 36، ص453؛ پیغمبر اکرم صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «خوشا به حال کسی که مرا ببیند و خوشا بهحال کسی که آنکسی را ببیند که مرا دیده باشد...»
مصطفیٰ صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم فرمود: «خوشا به حال آنکسی که مرا ببیند و آنکسی که ببیند (و ملاقات کند) آن (ولیّ) را که به دیدار روی من نائل آمده است». - نسخۀ قونیه: خواه از شمعِ جان.
- غابرین: گذشتگان، اوّلین.
- احیاء العلوم، ج 1، ص 335؛ «خداوند متعال را در روزهاى زندگى شما، نسيمهاى رحمت و بركتی است. پس بههوش باشید که خود را در معرض آنها قرار دهيد! (و پيوسته مستعدّ و پذيراى آن نفحات باشید و زنهار كه از آن فرصتها غفلت نورزيد!)»
- نسخۀ قونیه: گوش و هُش.
- امام شناسی، ج 4، ص 228؛ حديث «أصحابى كَالنّجوم، بِأيِّهمُ اقتَدَيتُم اهتَدَيتُم؛ اصحاب من مانند ستارگانند، به هر يک از آنها اقتدا كنيد هدايت مىشويد» از افتراهاى عامّه است بر رسول خدا، و بسيارى از بزرگان عامّه خود اعتراف كردهاند كه اين خبر مجعول و ساختگى است. از جمله شارح شفا است كه اعتراف به اين معنى نموده و راويان اين حديث را ضعيف شمرده است، و ديگر ابنحزم و ديگر حافظ زينالدّين عراقى... .