Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

169

هر که می‌کوشد، اگر مرد و زن است *** گوش و چشمِ شاهِ جانْ بر ر‌وزن است‌
این سخن پایان ندارد ای عمو *** قصّۀ طوطی و خواجه بازگو
برون انداختن مردِ تاجرْ طوطی را از قفس، و پریدنِ طوطیِ مرده‌
بعد از آنَش از قفس بیرون فِکند *** طوطیَک پرّید تا شاخِ بلند
طوطیِ مرده چنان پرواز کرد *** کآفتاب از چرخْ تُرکی‌تاز کرد
خواجه حیران گشت اندر کارِ مرغ *** بی‌خبر ناگه بدید اسرارِ مرغ‌
رویْ بالا کرد و گفت: «ای عندلیب *** از بیانِ حالِ خودْمان دِه نصیب‌
او چه کرد آنجا که تو آموختی؟ *** چشمِ ما از مکر خود بر‌دوختی¹
🔹 ساختی مکریّ و ما را سوختی‌ *** سوختی ما را و خود افروختی»
گفت طوطی: «کاو به فعلم پند داد *** که رها کن نُطق و آواز و گشاد²
ز‌آنکه آوازت تو را در بند کرد *** خویشِ او مُرده پیِ این پند کرد
یعنی ای مُطرِب‌شده با عام و خاص *** مُرده شو چون من؛ که تا یابی خلاص »
‌----------
دانه باشی، مرغَکانت برچِنند *** غنچه باشی، کودکانت بر‌کَنند
دانه پنهان کن، به‌کلّی دام شو *** غنچه پنهان کن، گیاهِ بام شو
هر که داد او حُسنِ خود را بَر مَزاد *** صد قضای بَد سوی او رو نهاد
چشم‌ها و خشم‌ها و رَشک‌ها *** بر سرش ریزد چو آب از مَشک‌ها
دشمنانْ او را ز غیرت می‌درند *** دوستان هم روزگارش می‌برند
آن که غافل بود از کِشتِ بهار *** او چه داند قیمتِ این روزگار؟!
در پناهِ لطفِ حق باید گریخت *** کاو هزاران لطفْ بر ارواح ریخت‌
تا پناهی یابی آنگه، چه پناه! *** آب و آتش مر تو را گردد سپاه‌
نوح و موسیٰ را نه دریا یار شد؟! *** نی بر اعداشان به کینْ قَهّار شد؟!
آتشْ ابراهیم را نی قلعه بود *** تا بر‌آورد از دلِ نمرودْ دود؟!
1. نسخۀ قونیه:
  او چه کرد آنجا که تو آموختی *** ساختیّ مکریّ و ما را سوختی.
2. نسخۀ قونیه: آواز و وَداد.به فعلم پند داد: مرا با عمل خود پند داد.