Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

166

هر که شد مَر شاه را او جامه‌دار *** هست خُسرانْ بهر شاهَش اِتِّجار¹
هر که با سلطان شود او هم‌نشین *** بر درش شِستن، بوَد حیف و غَبین²‌
دست‌بوسش چون رسید از پادشاه *** گر گزیند بوسِ پا، باشد گناه³‌
🔹 چون بیابی دست، گِردِ پا مگرد *** هست سربازی نشان مرد مرد⁴
گرچه سر بر پا نهادن خدمت است *** پیشِ آن خدمت، خطا و زَلَّت است⁵‌
شاه را غیرت بوَد بر هر که او *** بو گزیند، بعد از آنکه دید رو⁶
غیرتِ حق، بر مَثَلْ گندم بوَد *** کاهِ خِرمَن، غیرتِ مردم بوَد
اصلِ غیرت‌ها بدانید از إلٰه *** آنِ خَلقان، فَرعِ حقْ بی‌اشتباه⁷‌
----------
شرحِ این بگذارم و گیرم گِلِه *** از جَفای آن نگارِ دَه دِله⁸‌
نالم ایرا ناله‌ها خوش آیدش *** از دو عالَم ناله و غم بایدش⁹‌
چون ننالم تلخ از دستانِ او؟! *** که نی‌ام در حلقۀ مَستانِ او¹⁰
چون نباشم همچو شب، بی روزِ او *** بی‌وصالِ رویِ روز افروزِ او؟!¹¹
ناخوشِ او خوش بوَد در جانِ من *** جان فدای یارِ دل‌رنجانِ من
عاشقم بر رنجِ خویش و دردِ خویش *** بهر خشنودیِّ شاهِ فردِ خویش
خاکِ غم را سُرمه سازم بهر چشم *** تا ز گوهر پُر شود دو بَحرِ چشم
اشکْ کآن از بهر او بارند خَلق *** گوهر است و اشک پندارند خلق
من ز جانِ جان، شکایت می‌کنم *** من نی‌ام شاکی، روایت می‌کنم‌
دل همی گوید از او رنجیده‌ام *** وز نفاقِ سُست می‌خندیده‌ام
1. جامه‌دار: (هم‌نشین و مقرّب). هست... : به تجارت رفتنش برای شاه (و غیبت از محضر او) خسران خواهد بود.
2. شِستن: نشستن. غَبین: فریب‌خوردگی و زیان.
3. هر کس که از طرف شاه رخصت بوسیدن دست بیابد... .
4. الحاقی از نسخۀ ناسخه.
5. آن خدمت: (بوسیدن دست). زَلّت: لغزش.
6. آن کسی که پس از دیدن روی محبوب، بو (و آثار و ظهوراتِ) او را ترجیح دهد،گرفتار غیرت الٰهی می‌شود.
7. آنِ خلقان... : غیرت مردم بی هیچ شکّی، فرعِ غیرت خداست و از آن نشأت گرفته.
8. من شرح غیرت محبوب را رها می‌کنم و گله‌مندی از معشوقی سر می‌دهم که به همگان توجه دارد (و از چون منی مُستَغنی است).
9. ایرا: از این جهت. از دو... : دوست دارد همه را در ناله و زاری ببیند.
10. چگونه از مکر او (که مرا با نعمت‌های ظاهری و تجلّیات از وصالش دور ساخته) نالۀ جانسوز سر ندهم، حال‌آنکه در حلقۀ باده‌نوشان وصالش نیستم؟
11. چرا بدون طلوع خورشید جمال و جلوۀ پر‌نورش که روشنی بخش روز است، همچون شب تیره‌وتار و بی‌فروغ نباشم؟!