Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

163

آن دم‍ی را که نگفتم با خلیل *** و‌آن دمی را که نداند جبرئیل»‌
آن دم‍ی کز وی مسیحا دَم نزد *** حق ز غیرت نیز بی«ما» هم نزد¹
«ما» چه باشد در لغت؟ اِثباتِ نفی *** من نه اِثباتم، منم بی‌ذاتِ نفی²‌
م‍ن کَسی در ناکَسی دریافتم *** بس کَسی در ناکَسی دریافتم³‌
جمله شاهانْ پستْ پستِ خویش را *** جمله خَلقانْ مستْ مستِ خویش را⁴
جمله شاهانْ بردۀ برده‌یْ خودند *** جمله خَلقانْ مردۀ مرده‌یْ خودند⁵
می‌شود صیّادْ مرغان را شکار *** تا کُند ناگاهْ ایشان را شکار⁶
دل‍بران بر بی‌دلانْ فتنه به جان *** جمله معشوقانْ شکارِ عاشقان⁷‌
هر که عاشق دیدی‌اش، معشوق دان *** کاو به نسبت هست هم این و هم آن
تشنگان گر آب جویند از جهان *** آب جویَد هم به عالَمْ تشنگان⁸‌
چون‌که عاشق اوست، تو خاموش باش *** او چو گوشَت می‌دهد، تو گوش باش⁹‌
بند کُن چون سیلْ سَیلانی کند *** ور نه رسواییّ و ویرانی کند¹⁰
1. شرح سبزواری و مخزن الأسرار: با ما هم نزد.
  ما: ادات نفی (در زبان عربی). بی«ما»: بدون فنا و از دست دادن خودیّت در برابر حضرت حقّ تعالی.
2. نسخۀ قونیه: اثبات و نفی.
  «ما» حقیقةً در لغت برای نفی است که به آن اعتباراً و مجازاً موضوعیت داده و ثبوت را برای آن لحاظ کرده‌اند. امّا من اقرار می‌کنم که از خود هیچ هستی‌ای ندارم.
3. نسخۀ قونیه: پس کسی در ناکسی دربافتم. نسخۀ ناسخه: درباختم.
  کَسی: کَس بودن، شخصیت و جایگاه داشتن. بس کسی: چه بسیار اولیایی.
4. همۀ پادشاهان نسبت به خاضعانِ درگاه خود خاضعند و تمامی مردمان، مست و شیفتۀ عاشقان خویش هستند.
5. نسخۀ قونیه: جمله شاهان، بندۀ بنده‌یْ خودند.
  مردۀ مرده‌یْ خودند: شیفته و فدائی فدائیان خودند.
6. ابتدا صیّاد است که در دام مرغان افتاده و شیفتۀ آنان شده...
7. دلبران و معشوقانْ خود در عشق عاشقان سوخته و آشوبی در دل دارند و در واقع خود صید عاشقان گشته‌اند.
8. آب جوید... : آب هم در عالم به‌دنبال تشنگان می‌گردد.
9. نسخۀ قونیه: چو گوشَت می‌کشد. (چون تو را به‌سوی خویش می‌کشد).
  چون خدا خودْ عاشق توست، تو غم مخور و خاموش باش (که او تو را به‌سوی خود خواهد کشید!) و چون او به تو گوشِ شنیدن اسرارِ وصال می‌دهد، تو تماماً گوش باش (و از خویشتن و دید و پندار خود فانی شو).
10. هرگاه تجلّیات توحیدیّه و ذاتیّه همچون سیل بر تو یورش برد، بر راه آن سدّی ساز؛ وگرنه هستی تو را بر باد خواهد داد.