مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
160چون کبوترهای پیک از شهرها *** سوی شهرِ خویش آرَد بهرهها 🔹 هرچه بینی، سوی اصلِ خود روَد *** جزوْ سوی کُلِّ خود راجِع شود شنیدنِ آن طوطی حرکتِ آن طوطی را و مردن، و نوحهکردن خواجه
چون شنید آن مرغ کآن طوطی چه کرد *** هم بلرزید و فتاد و گشت سرد خواجه چون دیدش فتاده همچنین *** بَرجَهید و زد کُلَه را بر زمین چون بدین رنگ و بدین حالش بدید *** خواجه برجَست و گریبان را درید گفت: «ای طوطیِّ خوبِ خوشحَنین *** هین چه بودت این؟ چرا گشتی چنین؟1 ای دریغا مرغِ خوشآوازِ من *** ای دریغا همدم و همرازِ من ای دریغا مرغِ خوش ألحانِ من *** راحِ روح و روضۀ رضوانِ من2 گر سلیمان را چنین مرغی بُدی *** کی دگر مشغولِ آن مرغان شدی؟ ای دریغا مرغْ کَارزان یافتم *** زود روی از رویِ او برتافتم ای زبان، تو بس زیانی مَر مرا *** چون تویی گویا، چه گویم مَر تو را؟ ای زبان، هم آتش و هم خِرمنی *** چند این آتشْ در این خِرمن زنی؟3 در نهان، جان از تو افغان میکند *** گرچه هرچه گوییاش، آن میکند ای زبان، هم گنجِ بیپایان تویی *** ای زبان، هم رنجِ بیدرمان تویی هم صَفیر و خدعۀ مرغان تویی *** هم بِلیس و ظلمتِ کُفران تویی4 هم خَفیر و رهبرِ یاران تویی *** هم أنیسِ وحشتِ هجران تویی5 چند امانم میدهی ای بیامان؟! *** ای تو زِه کرده به کینِ من کمان6 نَک بِپرّانیدهای مرغِ مرا *** در چراگاهِ ستمْ کم کن چَرا7 - خوشحَنین: خوشنوا.
- راح روح: باده؛ مایۀ نشاط؛ پردهای از موسیقی.
- هم آتش و هم خِرمَنی: هم با گفتار نادرست، خِرمن هستی ما را میسوزانی؛ و هم با ذکر و سخن صواب، خِرمنی از برکت هستی.
- نسخۀ قونیه:صفیر و خُدعۀ مرغان: سوت صیّاد برای فریب و به دام انداختن مرغان. بِلیس: ابلیس. کفران: ناسپاسی.
... *** هم أنیسِ وحشت هجران تویی. - خَفیر: حامی و نگهبان.
- ای زبانی که به کسی امان نمیدهی، چه زمانی مرا امان خواهی داد؟ ای آن که از روی کینهتوزی نسبت به من، تیر در کمان نهادهای و قصد جان مرا نمودهای!
- نَک: اینک.