
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
159«خَذتُموا سِخریَّةً أهلَ السُّمُو» *** از نُبی خوانید تا «أنسَوکُمُوا»1 صاحبِ دِهْ پادشاهِ جسمهاست *** صاحبِ دلْ شاهِ دلهای شماست فرعِ دید آمد عملْ بیهیچ شک *** پس نباشد مَردم إلّا مَردمک2 🔹 مردمش چون مردمَک دیدند خُرد *** در بزرگیْ مردمَکْ کس پی نبرد3 من تمامِ این نیارم گفت، از آن *** منع میآید ز صاحبمرکزان4 چون فراموشیّ خلق و یادشان *** با وی است، او میرسد فریادشان5 صد هزاران نیک و بد را آن بَهیّ *** میکُند هر شب ز دلهاشان تُهی6 روزْ دلها را از آن پُر میکند *** آن صدفها را پُر از دُرّ میکند آنهمه اندیشۀ پیشانها *** میشناسند از هدایتْ جانها7 پیشه و فرهنگِ تو آید به تو *** تا درِ اسباب بگْشاید به تو پیشۀ زرگر به آهنگر نشد *** خوی این خوشخو بِدان مُنکَر نشد8 پیشهها و خُلقها همچون جَهیز *** سوی خَصم آیند روزِ رَستخیز9 🔹 صورتی کآن بر نهادت غالب است *** هم بر آن تصویرْ حَشرَت واجب است10 پیشهها و خُلقها از بعدِ خواب *** وا پس آید هم به خَصمِ خود شتاب11 پیشهها وَ اندیشهها در وقتِ صبح *** هم بدانجا شد که بود آن حُسن و قُبح12 - نسخۀ قونیه: خِلتُموا (پنداشتید).از قرآن بخوانید که فرماید: «شما بندگان والامَقام مرا را به سُخره گرفتید تا اینکه شما را از یاد من به فراموشی انداختند».
- دید: بینش. پس... : پس انسان چیزی جز چشم (دید و بینش) نیست (و هویّت هر انسانی را بینش او تشکیل میدهد.)
- مردم صاحبدل را مانند مردمک چشم کوچک دیدند... .
- جایگزین شده از نسخۀ قونیه.من تمام مطلب را نمیگویم؛ زیرا اولیا که مرکز دایرۀ هستیاند، مرا از آن باز میدارند.
- نسخۀ قونیه: با وی است و او رسد فریادشان.با وی است: به دست اوست (خداوند یا انسان کامل).
- جایگزین شده از نسخۀ قونیه. میر: میکُند هردَم.آن وجود پُر نور و صاحب جمال صدهزاران خاطرۀ نیک و بد را شبها از صفحۀ دلها پاک میکند.
- نسخۀ قونیه: جانها به هدایت الهی، اندیشههای پیشنیه (علوم ازلی) را خواهد شناخت.
...پیشانهها *** ...خانهها. - خوی این... : اخلاق نیک کسی نزد شخص ناشایست نمیرود.
- جَهیز: (جهاز) جهیزیۀ عروس. خصم: حریف (صاحب خود).
- آن صورتهای ملکوتی که در این دنیا بر نفس تو غالب است، ضرورةً بر همان صورت نیز در قیامت محشور خواهی شد.
- حرفهها، اخلاقیّات و افکار، بعد از خواب نیز همانند حشر روز قیامت نزد صاحب خود برمیگردد.
- بدانجا شد... : نزد منبع زیباییها و زشتیها و (نفوس پاک و آلوده) رفت.
