Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

158

زِیْد پرّانید تیری سوی عَمرْو *** عَمرْو را بگرفت تیرش همچو نَمر¹
مدّتِ سالی همی زایید درد *** دردها را آفریند حق، نه مَرد²
عَمرْو دائم مانْد در درد و وَجَل *** دردها می‌زاید آنجا تا أجل‌³
ز‌آن مَوالیدِ وَجَع چون مُرد او *** زِیْد را زَ اوّل سببْ قَتّال گو⁴
آن وَجَع‌ها را بدو مَنسوب دار *** گرچه هست آن جمله صُنعِ کردگار
همچنین کسب و دَم و دام و جِماع *** آن موالید است حق را مُستَطاع⁵‌
بسته درهای مَوالید از سبب *** چون پشیمان شد ولیّ از دست رَبّ‌⁶
اولیا را هست قدرت از إلٰه *** تیرِ جَسته باز آرندش ز راه‌⁷
گفته ناگفته کنند از فتحِ باب *** تا از آن نی سیخ سوزد نی کباب⁸‌
از همه دل‌ها چو آن نکته شنید *** آن سخن را کرد محو و ناپدید⁹
گَرْت بُرهان باید و حجّت، مِها *** از نُبی خوان: ﴿آيةٍ أوْ نُنسِها﴾¹⁰
آیَتِ «أنسَوْکُمُوا ذِکْرِی» بخوان *** قوّتِ نِسیانْ نهادَنْشان بدان¹¹‌
چون به تَذکیر و به نِسیان قادرند *** بر همه دل‌های خلقان قاهرند¹²
چون به نِسیانْ بست او راهِ نظر *** کار نتْوان کرد، و‌ر باشد هنر
1. زید، عَمرْو: فلانی (نام شخص به‌عنوان مثال). نَمر: پلنگ.
2. زایید درد: موجب درد شد. مرد: انسان (زید).
3. نسخۀ قونیه:
  زید رامی آن‌دم اَر مُرد از وَجَل *** دردها... . (رامی: تیرانداز).
  وَجَل: ترس. أجَل: زمان مرگ.
4. و چون عَمرْو از آثار آن وَجَع و درد مُرد، تو زید را از این جهت که سبب اوّل است (و او تیر را پرتاب کرده است) قاتل بنام.
5. دَم: سخن‌گفتن. دام: دام گستردن. حق را... : همه مقهور مشیّت و قدرت قاهرۀ پروردگار است.
6. چون ولیّ الٰهی تحقّق مَوالید و آثار افعالی را ناپسند بدارد، درهای اسباب و علل را با دست قدرت الٰهی خود می‌بندد.
7. اولیای خدا می‌توانند با دست الٰهی خود تیری را که از کمان به‌سوی هدف رها شده برگردانند (1. مانع تحقق مقدّرات حتمی می‌‌شوند. 2. آثار وضعی کار انجام شده را برمی‌دارند).
8. به‌خاطر گشایشی که بر قلب آن اولیا شده است، می‌توانند آثار و تَبَعات سخن را از بین ببرند، البته به گونه‌ای که گوینده و شنونده هیچ‌کدام متضرّر نشوند.
9. ولیّ الٰهی بر قلوب اشراف دارد و چون وسوسه و زمزمه‌ای را در اندرون دل‌ها بشنود، می‌تواند آن و آثارش را محو و نابود سازد.
10. سوره البقره آیه 106؛ ﴿هر آیه‌ای را که نَسخ می‌نماییم یا از اذهان پاک کرده و آنان را به فراموشی می‌اندازیم...﴾.ای بزرگ، اگر دلیلی [بر تصرّف اولیا در قلوب مردم و امور] می‌خواهی، از قرآن این آیه را بخوان... .
11. سوره المؤمنون آیه 110؛ ﴿و شما مؤمنان را به سُخره گرفتيد تا جایی كه آنان موجب فراموشى شما از ياد من شدند، و شما بوديد كه به آنها مى‌خنديديد﴾.قوّت نسیان نهادَنْشان: قدرت ایشان را در به فراموشی انداختن.
12. تذکیر: به یاد انداختن. نسیان: به فراموشی انداختن. قاهر: چیره و توانا.