مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
157🔹 زاید از لقمهیْ حلال -ای مِه- حضور *** در دلِ پاکِ تو و در دیده نور1 🔹 این سخن پایان ندارد ای کیا *** بحثِ بازرگان و طوطی کن به پا2 باز گفتن بازرگان با طوطی آنچه در هندوستان دیده بود
کرد بازرگان تجارت را تمام *** باز آمد سوی منزل شادکام هر غلامی را بیاورْد ارمغان *** هر کنیزک را ببخشید او نشان3 گفت طوطی: «ارمغانِ بنده کو؟ *** آنچه دیدی وآنچه گفتی بازگو» گفت: «نی، من خود پشیمانم از آن *** دستِ خود خایان و انگشتانْ گزان4 که چرا پیغامِ خامی از گزاف *** بردم از بیدانشیّ و از نَشاف؟»5 گفت: «ای خواجه پشیمانی ز چیست؟ *** چیست آن کاین خشم و غم را مُقتضیست؟» گفت: «گفتم آن شکایتهای تو *** با گروهِ طوطیانْ همتای تو آن یکی طوطی ز دردت بوی بُرد *** زَهرهاش بِدْرید و لرزید و بمُرد من پشیمان گشتم، این گفتن چه بود؟ *** لیک چون گفتم، پشیمانی چه سود؟» ----------
نکتهای کآن جَست ناگه از زبان *** همچو تیری دان که جَست آن از کمان وا نَگردد از رهْ آن تیر ای پسر *** بند باید کرد سِیلی را ز سر چون گذشت از سر، جهانی را گرفت *** گر جهان ویران کند، نبوَد شگفت فعل را در غیبْ اثرها زادنی ست *** وآن مَوالیدش به حکمِ خَلق نیست6 بیشریکی جمله مخلوقِ خداست *** آن مَوالید ارچه نسبتْشان به ماست7 - ای مِه: ای بزرگ.
- کیا: بزرگ، سرور.
- ارمغان: سوغات. نشان: بهره و نصیب.
- دست خاییدن: دست را به دندان گرفتن.
- گزاف: بیهودگی. نَشاف: خَبط، دیوانگی.
- هر عملی از انسان در پس پرده آثاری دارد، گرچه این آثار در حکم مخلوق برای انسان نیست.
- تمام آثارِ افعال ما گرچه به ما نسبت دارد، امّا همه مخلوق خدا هستند بدون اینکه خدا را شریکی باشد.