Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

155

ساحرانْ چون قدرِ او بشناختند *** دست و پا در جُرمِ آن در‌باختند¹
----------
لقمه و نکته‌ست کامل را حلال *** تو نِه‌ای کامل، مخور، می‌باش لال!‌
تو چو گوشی، او زبان، نی جنسِ تو *** گوش‌ها را حق بفرمود: ﴿أنْصِتوا﴾²
کودکْ اوّل چون بزاید، شیر‌نوش *** مدّتی خامُش بوَد، او جمله گوش³‌
مدّتی می‌بایدش لب‌دوختن *** از سخن‌گویانْ سخن آموختن‌
🔹 تا نیاموزد، نگوید صد یکی *** و‌ر بگوید، حَشو گوید بی‌شکی⁴
و‌ر نباشد گوش، تی‌تی می‌کند *** خویشتن را گُنگِ گیتی می‌کند⁵
کَرِّ اصلی کِش نبود آغازْ گوش *** لال باشد، کی کُنَد در نُطقْ جوش؟!‌⁶
ز‌آنکه اوّلْ سمعْ باید نُطق را *** سوی منطق از رهِ سَمعْ اندر آ⁷
«اُدخُلُوا الأبیاتَ مِنْ أبوابِها» *** وَ اطْلُبُوا الأرزاقَ مِنْ أسبابِها⁸
نُطقْ کآن موقوفِ راهِ سَمع نیست *** جز که نطقِ خالقِ بی‌طَمْع نیست⁹‌
مُبدِع است و تابعِ استادْ نی *** مُسنَدِ جمله، وِ‌را اِسناد نی¹⁰‌
باقیانْ هم در حِرَف هم در مَقال *** تابعِ استاد و محتاجِ مثال‌¹¹
1. تصحیح‌شده بر‌اساس نسخۀ قونیه. میرخانی: نشناختند.
  از آنجا که ساحران منزلت حضرت موسیٰ علیه السلام را شناختند، دست و پای خویش را برای توبه از جُرم تقابل با حضرت موسیٰ علیه السلام نثار کردند.
2. سوره أعراف آیه 204.
  ﴿أنصِتوا﴾: ساکت باشید و گوش فرا دهید.
3. بزاید: متولّد شود.
4. صد یکی: یک کلمه از صد کلمه. حشو: زاید و بیهوده.
5. گنگ گیتی می‌کند: در گنگی رسوای عالَم می‌سازد.
6. کَرّ اصلی: کر مادر‌زاد.
7. زیرا سخن‌گفتن ابتدائاً نیاز به شنیدن دارد، و برای وارد شدن در کوی سخن‌گویان باید از راه شنیدن وارد شوی.
8. سوره البقره آیه 189.
  برای ورود به خانه‌ها از درهای آن وارد شوید و روزی‌ها را از راه و سبب‌ خاصّ آن بجویید.
9. آن تکلّمی که نیاز به شنیدن ندارد، فقط تکلّم خداوند بی‌نیاز است.
10. مُبدِع: آفریننده. مُسنَد... : تکیه‌گاهِ همۀ مخلوقات است و او را تکیه‌گاهی نیست.
11. امّا بقیۀ موجودات هم در حرفه‌ها و هم در گفتار خود، تابع و محتاج استاد و الگو (سرمشق) هستند.