Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

153

جان‌ها در اصلْ خود عیسیٰ‌دَمند *** یک زمان زخمند و دیگر مَرهمند
گر حجاب از جان‌ها برخاستی *** گفتِ هر جانی مسیح‌آساستی¹
گر سخن خواهی که گویی چون شکَر *** صبر کن از حرص و، این حلوا بخَور²
صبر باشد مُشتَهای زیرکان *** هست حلوا آرزوی کودکان³‌
هر که صبر آورْد، گردون بَر رو‌َد *** هر که حلوا خورْد، وا پس‌تر شود⁴
تفسیرِ قول شیخ فَریدالدّین عطّار قُدِّسَ سِرُّه:
«تو صاحب‌نفْسی ای غافل؛ میانِ خاکْ خون می‌خور *** که صاحب‌دل اگر زهری خورَد، آن انگبین باشد» ⁵
صاحبِ دل را ندارد آن زیان *** گر خورَد او زهرِ قاتل را عَیان
ز‌آنکه صحّت یافت، از پرهیزْ رَست *** طالبِ مسکینْ میان تبْ دَر است⁶‌
گفت پیغمبر که: «ای طالب جِری *** هان مکن با هیچ مطلوبی مِری!»⁷
در تو نمرودی‌ست، آتش دَر مرو *** رفت خواهی، اوّل ابراهیم شو⁸
چون نِه‌ای سَبّاح و نی دریایی‌ای *** در مَیَفکن خویش از خود رایی‌ای⁹
🔹 او ز قعرِ بحرْ گوهر آورَد *** از زیان‌ها سود بر سر آورَد
1. مسیح‌آساستی: مانند حضرت مسیح علیه السلام (حیات‌بخش) بود.
2. نسخۀ قونیه: مخور.
  این حلوا بخور: حلوا و شیرینی صبر را بخور.
3. مُشتَهیٰ: خواسته و مورد میل. زیرک: رِندِ طریقِ سلوک. حلوا: (شیرینی لذّات زودگذر).
4. گردون بَر رود: بر فراز آسمان صعود کند. وا پس‌تر: پایین‌تر.
5. دیوان عطّار، غزلیّات.
  ای غافل، از آنجا که تو در نفس خویش گرفتاری، هرچه از متاع دنیای خاکی بهره می‌جویی برای تو چون خون است؛ امّا ولیّ الٰهی حتیٰ اگر زهر کشنده‌ای را (که قاتل روح است) بخورد، برای او همچون عسل است.
6. از پرهیز رَست: نیازی به پرهیز ندارد (چیزی برای او ضرر ندارد؛ زیرا از زمرۀ مُخلَصین و رهایافتگان است). میان تبْ در است: در میان تب است.
7. تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 107؛ رسول‌اللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «ما أتاکَ مِن هٰذا المالِ...؛ هرچه از مال دنیا بدون خواست و انتظار و میلِ دل به تو رسید، آن را برگیر!»
  ای طالب جِری... : ای روزی‌طلب، در کسب روزی و مطلوب خویش هیچ‌گاه خود را به جدال و تکاپو نینداز.
8. آتش در مرو: در میان آتش مرو. رفت: در آتش رفتن.
9. سَبّاح: شناگر. در میفکن... : از روی خودرأیی خود را به دریا مینداز.