مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
152شرحِ این کوتَه کن و رُخ زین بتاب *** دَم مزن، وَ اللٰهُ أعلَمْ بِالصَّواب1 دیدنِ خواجه طوطیان را در دشت و پیغام رسانیدن
باز میگردیم از این ای دوستان *** سوی مرغ و تاجر و هندوستان مردِ بازرگان پذیرفت آن پیام *** کاو رسانَد سوی جنس از وی سلام2 چونکه تا أقصای هندِستان رسید *** در بیابانْ طوطیِ چندی بدید مَرکب اِستانید و پس آواز داد *** آن سلام و آن امانت باز داد3 طوطیای زآن طوطیان لرزید و پس *** اوفتاد و مُرد و بُگسَستش نفَس شد پشیمان خواجه از گفتِ خبر *** گفت: «رفتم در هلاکِ جانور این مگر خویش است با آن طوطیَک؟ *** این مگر دو جسم بود و روحْ یَک؟4 این چرا کردم؟ چرا دادم پیام؟ *** سوختم بیچاره را زین گفتِ خام»5 ----------
این زبان چون سنگ و فَمْ آهنوَش است *** وآنچه بِجْهد از زبانْ چون آتش است6 سنگ و آهن را مزن بر هم گزاف *** گه ز روی نَقل و گه از روی لاف7 زآنکه تاریک است و هر سو پنبهزار *** در میانِ پنبه چون باشد شَرار؟!8 ظالمْ آن قومی که چشمان دوختند *** وز سخنها عالَمی را سوختند9 عالَمی را یک سخنْ ویران کند *** روبَهانِ مرده را شیران کند10 - و اللٰهُ... : و همانا خداوند، آگاهتر به درستی است.
- جنس: همنوعان (آن طوطی).
- استانید: متوقّف کرد.
- خویش: خویشاوند.
- سوختم: سوزاندم. گفت خام: سخن ناپخته و نسنجیده.
- فَم: دهان. آهنوَش: مانند آهن، بر مثال آهن.
- نَقل: بازگو کردن. لاف: سخن دروغ و باطل.
- در میان... : اگر شرار آتش در میان پنبهزار باشد، چه خواهد شد؟!
- چشمان... : چشمبسته (بدون علم و تفکّر) سخن گفتند و جهانی را به آتش کشیدند.
- روبهان... : خدعهگرانِ ناتوان را قوّت میبخشد.