مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
145ضوءِ جان آمد، نمانْد -ای مُستَضی- *** لازم و ملزوم و نافی، مُقتَضی1 زآنکه بینا را که نورش بازِغ است *** از عصا و از عصاکش فارغ است2 تفسیر آیۀ ﴿وَ هُوَ مَعَكم أينَ ما كنتُم﴾ و بیانِ آن3
بارِ دیگر ما به قصّه آمدیم *** ما از این قصّه برونْ خود کی شدیم؟! گر به جهل آییم، آن زندانِ اوست *** ور به علم آییم، آن ایوانِ اوست4 گر به خواب آییم، مستانِ ویایم *** ور به بیداری، به دستانِ ویایم ور بگِرییم، ابرِ پر زَرقِ ویایم *** ور بخندیم، آن زمان برقِ ویایم5 ور به خشم و جنگ، عکسِ قهرِ اوست *** ور به صُلح و عذر، عکسِ مِهر اوست6 ما کهایم اندر جهانِ پیچ پیچ؟ *** چون اَلف کاو خود ندارد هیچ هیچ چون اَلف گر تو مجرّد میشوی *** اندر این ره مَردِ مفرَد میشوی7 جهد کُن تا تَرکِ غیرِ حق کُنی *** دل از این دنیای فانی بَرکَنی این سخن را نیست پایان ای پسر *** از رسولِ روم برگو وز عمَر - ای طالبِ نور، نور حقیقت تابیدن گرفت و جایی برای مباحث و استدلالات منطقی نماند.
- نسخۀ قونیه: از دلیلِ چون عصا بس فارغ است.
نورش بازغ است: نور بصیرتش روشن و تابان است. عصا: دلیلِ عقلی. عصاکش: راهنما. فارغ: آزاد و بینیاز. - سوره الحدید، آیه 4؛ ﴿و او با شما است، هر کجا که باشید!﴾
- زندان اوست: مظهر اسماء جلالیۀ خداوند است. ایوان: قصر و بارگاه ( مظهر اسماء جمالیه).
- پُر زَرق: باصفا و باطراوت. برق: درخشندگی و تلألؤ.
- عکسِ قهر: تجلّیِ غضب الهی.
- مجرّد: خالی از تعلّق به کثرات. مُفرَد: یگانه و یکهتاز.