
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
136گرچه از میری وِرا آوازهایست *** همچو درویشان مر او را کازهایست1 ای برادر چون ببینی قصرِ او؟! *** چونکه در چشمِ دلت رُستَهست مو2 چشمِ دل از مویِ علّتْ پاک آر *** وآنگهان دیدارِ قصرش چشم دار»3 ----------
هر که را هست از هوسها جانِ پاک *** زود بیند حضرت و ایوانِ پاک4 چون محمّد پاک شد زین نار و دود *** هر کجا رو کرد، ﴿وَجهُ اللٰه﴾ بود5 چون رفیقی وَسوسهیْ بدخواه را *** کی ببینی ﴿ثَمَّ وَجهُ اللٰه﴾ را؟!6 هر که را باشد ز سینه فَتحِ باب *** او ز هر ذرّه ببیند آفتاب7 حق پدید است از میانِ دیگران *** همچو ماهْ اندر میانِ اختران دو سرِ انگشتْ بر دو چشم نِه *** هیچ بینی از جهان؟! انصاف دِه ور نبینی، این جهانْ معدوم نیست *** عیبْ جز زَ انگشتِ نفسِ شوم نیست تو ز چشمْ انگشت را بردار هین *** وآنگهانی هرچه میخواهی ببین نوح را گفتند امّت: «کو ثواب؟» *** گفت او: « زآن سوی ﴿وَ اسْتَغشَوْا ثِياب﴾8 رو و سَر در جامهها پیچیدهاید *** لاجَرم بادیده و بیدیدهاید»9 آدمی دیدَه ست و باقی پوست است *** دیده آن است آن که دیدِ دوست است چونکه دیدِ دوست نبوَد، کورْ بِهْ *** دوستْ کاو باقی نباشد، دورْ بهْ10 - میری: امیری. وِرا: برای او. کازه: کلبه و منزل.
- رُستهست مو: مو روییده است.
- علّت: (امراض نفسانی). چشم دار: توقّع داشته باش.
- حضرت: آستانۀ درگاه. ایوان: بارگاه.
- سوره البقره، آیه 115؛ ﴿مشرق و مغرب از آنِ خدا است؛ پس به هرطرف روى بگردانيد، پس آنجا وَجه خدا است...﴾
نار و دود: آتش و دود (نفس و هواهای نفسانی). - رفیق: همراه، همدم. بدخواه: شیطان.
- هرکسی درهای قلبش (بهسوی آسمان معرفت) باز باشد... .
- سوره نوح، آیه 7. ﴿[نوح به خدا عرض کرد:] و من هر بار كه آنان را دعوت كردم تا ايشان را بيامرزى، انگشت در گوشهایشان گذاشتند و رداى خويش بر سر كشيدند و اصرار ورزيدند و هرچه بيشتر بر تكبّر خود افزودند.﴾
کو ثواب: بهشت و جهنم و سرای مکافات کجاست؟ و چرا ما نمیبینیم. آن سوی... : در پس پردههایی است که بر چشم خود انداختهاید و شما را از دیدن حقیقت باز داشته است. - رو: صورت. بادیده و بیدیدهاید: چشم دارید ولی بینا نیستید.
- نسخۀ ناسخه: وَر سلیمان است، از وی مور بهْ.
