Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

135

چون‌که جزوِ دوزخ است این نفسِ ما *** طبعِ کُلّ دارد همیشه جزوها¹
این قدمْ حق را بوَد کاو را کُشد *** غیرِ حقْ خود که کمانِ او کِشد؟!²
در کمان ننْهَند إلّا تیرِ راست *** این کمان را باژگون کژْ‌تیرهاست³‌
راست شو چون تیر و، وا رَه از کمان *** کز کمانْ هر راست بِجْهد بی‌گمان‌
چون‌که واگَشتم ز پیکارِ بُرون *** روی آورْدم به پیکارِ درون‌
قَد رَجَعنا مِن جِهادِ الأصغَریم *** با نَبی اندر جِهادِ أکبریم‌
قوّت از حق خواهم و توفیقِ لاف *** تا به سوزن بر‌کَنم این کوهِ قاف‌⁴
سَهلْ شیری دان که صَف‌ها بشکند *** شیر آن است آن که خود را بشکند
🔹 تا شود شیر خدا از عَونِ او *** وا رَهد از نفس و از فرعونِ او⁵
در بیانِ این شِنو یک قصّه‌ای *** تا بَری از سرِّ گفتم حِصّه‌ای⁶
آمدن رسولِ قیصرِ روم به نزدِ عُمَر به رسالت⁷
بر عمَر آمد ز قیصر یک رسول *** در مدینه از بیابانِ نُغول⁸‌
گفت: «کو قصرِ خلیفه ای حَشَم؟ *** تا من اسب و رَخت را آنجا کِشم»⁹‌
قوم گفتندش که: «او را قصر نیست *** مر عمَر را قصرْ جانِ روشنی‌ست‌
1. طبع کلّ... : جزوها همیشه تابع سرشت و خصوصیت کلّ و ربّ‌النوع خود هستند.
2. قدم: پا. حق را بوَد: فقط از آنِ خداست. که کمانِ او کِشد: چه کسی می‌تواند بر آن (آتش؛ نفس امّاره) غالب شود؟
3. این کمان... : تیرهایی که از هوای نفس باشد کج است، بنابراین واژگون خواهد شد و به هدف نمی‌نشیند.
4. نسخۀ قونیه: توفیق و لاف. طبع کلاله خاور:
  قوّتی خواهم ز حق دریا شکاف *** تا به ناخن بر‌کَنم این کوه قاف.
  از خدا قدرت و توفیق می‌طلبم که بتوانم این کوه قاف (حجاب نفس) را با سوزن (ریاضت) از میان بردارم و این ادّعا را متحقّق سازم (که بدون توفیق الٰهی امری دشوار بلکه ممتنع است).
5. تا او به یاری خداوند (مانند امیرالمؤمنین علیه السلام) شیر خدا شود و از سیطرۀ نفس و فرعونیّت و استکبارِ آن، رهایی یابد.
6. سرِّ گفتم: حقیقت گفتارم. حِصّه: بهره.
7. به رسالت: برای پیغام رساندن.
8. رسول: فرستاده. نُغول: دور‌دست.
9. حَشَم: خدمتکاران و بندگان.