Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

126

حالِ دریا زِ اضطراب و جوشِ او *** فهم کن تبدیل‌های هوشِ او¹
چرخِ سرگردان که اندر جست وجوست *** حالِ او چون حالِ فرزندانِ اوست²‌
گَه حَضیض و گه میانه گاهْ اوج *** اندر آن از سَعد و نَحسی فوج ‌فوج‌³
🔹 گَه شَرَف گاهی صُعود و گه فَرَح *** گه وبال و گه هُبوط و گه تَرَح⁴
از خود -ای جزوِ ز کُلّ‌ها مُختَلِط- *** فهم می‌کن حالتِ هر مُنبَسِط⁵
🔹 چون نصیبِ مِهتران درد است و رنج *** کِهتران را کی تواند بود گنج؟!⁶
چون‌که کلّیّات را رنج است و درد *** جزوِ ایشان چون نباشد روی زرد؟!
خاصه جزوی کاو ز اَضداد است جمع *** ز‌آب و خاک و آتش و باد است جمع
این عجب نبوَد که میش از گرگ جَست *** این عجب که میشْ دل در گرگ بست‌
زندگانی آشتیِّ ضِدّهاست *** مرگْ آن کاندر میانْشان جنگ خاست‌
🔹 صلحِ اَضداد است این عمرِ جهان *** جنگِ اضداد است عمرِ جاودان⁷
🔹 زندگانی، آشتیِّ دشمنان *** مرگْ وا رفتن به اصلِ خویش دان
🔹 صلحِ دشمن‌دار باشد عاریت *** دل به‌سوی جنگ دارد عاقبت
🔹 روزَکی چند از برای مصلحت *** با هَمند اندر وفا و مَرحَمت⁸
🔹 عاقبت هر یک به جوهر باز‌گشت *** هر یکی با جنسِ خود اَنباز گشت⁹
🔹 لطفِ باری این پلنگ و رَنگ را *** إلف داد و بُرد زیشان جنگ را¹⁰
لطفِ حقْ این شیر را و گور را *** إلف دادَه‌ست این دو ضدِّ دور را
چون جهانْ رنجور و زندانی بوَد *** چه عجب رنجور اگر فانی بوَد؟!
----------
1. از حال جوش و اضطراب امواج دریا (انسان)، حال اندرون (عقل) او را دریاب.
2. حال فلکِ سرگردان نیز مانند مَوالید و فرزندان او (جماد و نبات و حیوان) است که همه در جست وجو و تکاپو هستند.
3. حَضیض: نقطۀ پست و پایین. سَعد: خجستگی و مبارکی.
4. صعود: بالا رفتن. فَرَح: خوشحالی. هُبوط: سقوط. تَرَح: اندوه.
5. ای انسان که جزئی از این عالَم و آمیخته‌ای از عناصری، از حال خودت حال کلّیات بسیط عالَم را که از آن‌ نشأت گرفته‌ای دریاب!
6. مهتران: بزرگان و سروران. کهتران: کوچکان و پایین‌دستان.
7. عمر جاودان: مردن و رفتن به سرای جاویدان.
8. مَرحَمت: لطف و مهربانی.
9. اَنباز گشت: قرین و همنشین شد.
10. رَنگ: بز کوهی. إلف: اُلفت.