Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

123

صورتی بُد این مَنی اندر عدم *** پیشِ حق موجود، نه بیش و نه کم‌¹
حاصل، آمد آن حقیقتْ نامِ ما *** پیشِ حضرت، کآن بوَد انجامِ ما²
مَرد را بر عاقبت نامی نهند *** نی بر آن کآن عاریت، نامی نهند³
چشمِ آدم کاو به نورِ پاک دید *** جان و سرِّ نام‌ها گَشتش پدید
چون مَلَکْ انوارِ حق از وی بیافت *** در سجود افتاد و در خدمت شتافت⁴‌
🔹 چون ملائکْ نورِ حق دیدند از او *** جمله افتادند در سجده به رو
مدحِ این آدم که نامش می‌بَرم *** قاصرم گر تا قیامت بشمُرم‌
این همه دانست و چون آمد قضا *** دانشِ یک نهی شد بر وی خطا:⁵
”کِای عجب، نهی از پیِ تحریم بود؟ *** یا به تأویلی بُد و تَوهیم بود؟“⁶
در دلش تأویل چون ترجیح یافت *** طبعْ در حیرت سوی گندم شتافت⁷‌
باغبان را خار چون در پای رفت *** دزد فرصت یافت، کالا بُرد تَفت⁸‌
چون ز حیرت رَست و باز آمد به راه *** دید بُرده دزدْ رَخت از کارگاه‌
”ربَّنا إنّا ظَلَمْنا“ گفت و آه *** یعنی آمد ظلمت و گُم گشت راه⁹‌
این قضا ابری بوَد خورشیدپوش *** شیر و اژدرها شود ز‌و همچو موش‌
من اگر دامی نبینم گاهِ حُکم *** من نه تنها جاهلم در راهِ حُکم»¹⁰‌
----------
1. این مَنی که ما آن را مایعی پست و ناچیز می‌بینیم، نزد خدا در عالَم أعدام و أعیان ثابته، صورتی تمام بود و با تمام کمالات خود موجود.
2. الحاصل، آن حقیقتی که نام ما در نزد خداوند است، همان است که عاقبت و سرانجام ما خواهد بود.
3. [در ملکوت] براساس عاقبت، اشخاص را نام‌گذاری می‌کنند؛ نه بر حال عاریتی که [مردم در دنیا] براساس آن نام می‌گذارند.
4. سوره الحِجر، آیه 29.
5. طبع میرزا محمود و طبع کلاله خاور: شد بر وی غِطا (پوشیده).
6. یا به تأویلی... : یا اینکه نهی خدا وجهی دارد و برای به وهم انداختن من (آدم علیه السلام) بوده و مقصودش تحریم نبوده است.
7. طبع: خوی و سرشتی که توجّه به‌سوی عالم طبع و کثرت دارد.
8. تفت: تند و باشتاب.
9. سوره الأعراف، آیه 23.
  ربّنا إنّا ظَلمنا: «پروردگارا! ما [به خویشتن] ستم روا داشتیم.»
10. من اگر با آمدن قضای قاهر الٰهی دام را نبینم، تنها من نیستم که بنا بر ارادۀ او جاهل شده‌ام (بلکه همگان مقهور آن هستند).