مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
122«من ببینم دام را اندر هوا *** گر نپوشد چشمِ عقلم را قضا چون قضا آید، شود دانش به خواب *** مَه سیَه گردد، بگیرد آفتاب از قضا این تعبیه کی نادر است؟! *** از قضا دان کاو قضا را مُنکِر است»1 قصّۀ آدم علیه السّلام و بستنِ قضا نظرِ او را از مراعاتِ صریحِ نهی، و ترکِ تأویل
«بُوالبَشَر کاو ”عَلَّمَ الأسما“ بَگ است *** صد هزاران علمش اندر هر رگ است2 اسمِ هر چیزی چنان کآن چیز هست *** تا به پایانْ جانِ او را داده دست هر لقب کاو داد، آن مُبدَل نشد *** آن که چُستش خوانْد، او کاهِل نشد3 🔹 هر که را او مُقبِل و آزاد خوانْد *** او عزیز و خرّم و دلشاد ماند4 هر که آخِر مؤمن است، اوّل بدید *** هر که آخِرْ کافِر، او را شد پدید 🔹 هر که آخِربین بوَد او مؤمن است *** هر که آخوربین بوَد او بیدِن است5 اسمِ هر چیزی تو از دانا شنو *** رمزِ سرِّ ”عَلَّمَ الأسما“ شنو اسمِ هر چیزی بَرِ ما ظاهرش *** اسمِ هر چیزی بَرِ خالقْ سِرَش6 نزدِ موسیٰ نامِ چوبَش بُد عصا *** نزدِ خالق بود نامش اژدها بُد عمَر را نامْ اینجا بُتپرست *** لیک مؤمن بود نامش در ألَست7 آن که بُد نزدیکِ ما نامش مَنی *** پیشِ حقْ این نقش بُد که: با منی8 - پوشیده بودن حقیقت از ما بنا بر ارادۀ خدا امر نادری نیست، و همین نادیدن حقیقت توسّط کلاغ نیز از قضا و ارادۀ خدا است.
- سوره البقره، آیه 31.
آدم علیه السلام که تاج سروری «عَلَّمَ الأسماء» را بر سر داشت و خداوندْ اسماء خویش را به او آموخت، صدهزاران... . - مُبدَل نشد: عوض نشد. چُست: چابک. کاهِل: تنبل و سست.
- مُقبِل: خوشاقبال، سعادتمند.
- بیدِن: بیدین.
- بَرِ ما: نزد ما. سِرَش: سرّ و حقیقتش.
- ألَست: عالَم ذرّ که خداوند در آن عالم از بندگان خود، شهادت به ربوبیّت خویش گرفت.
- نزدیک: نزد. با منی: مقام خلافتاللٰهی داری و همنشین منی.