مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
119آبِ خوش را صورتِ آتش مده *** اندر آتشْ صورتِ آبی مَنِه1 از شرابِ قهرْ چون مستی دهی *** نیستها را صورتِ هستی دهی»2 چیست هستی؟ بندِ چشم از دیدِ چشم *** تا نماید سنگْ گوهر، پشمْ یَشم3 چیست هستی؟ حسّها مُبدَل شدن *** چوبِ گز اندر نظر صَندل شدن4 قصّۀ سلیمان علیه السّلام و هدهد، و بیانِ آنکه چون قضا آید، چشمها بسته شود
چون سلیمان را سرا پرده زدند *** جمله مرغانش به خدمت آمدند5 همزبان و مَحرمِ خود یافتند *** پیش او یک یک به جان بشتافتند جمله مرغان، تَرک کرده جیک جیک *** با سلیمان گشته أفصَحْ مِن أخیک6 ----------
همزبانی خویشی و پیوندی است *** مَرد با نامَحرمان چون بندی است7 ای بسا هندو و تُرکِ همزبان *** ای بسا دو تُرکْ چون بیگانگان گه خیالِ تاجریّ و داوری *** همدلیّ از همزبانی بهتر است8 غیرِ نُطق و غیرِ ایما و سِجِلّ *** صد هزاران تَرجُمان خیزد ز دل9 ----------
- آبی: آب بودن.
- هرگاه اراده کنی که افراد را گرفتار قهّاریّت و غضب خویش سازی، نیستها را هست (و اعتباریّات را حقیقی) جلوه میدهی و ایشان را از دیدن آن جلوۀ ظاهر، مست میگردانی.
- نسخۀ قونیه: چیست مستی؟
هستی مجازی آن است که مانع از دیدن حقیقت شود... . یَشم: سنگی گرانبها. - نسخۀ قونیه: چیست مستی؟
مُبدَل شدن: عوض شدن. صندل: چوبی گرانبها. - سرا پرده: خیمه، بارگاه.
- با سلیمان... : با سلیمان شیواتر از دو برادر سخن گفتند.
- همزبانی: همزبانی واقعی. خویشی و پیوندی: تناسب روحی. نامَحرم: بیگانه، غریبه. بندیّ: زندانی.
- مَحرمی: آشنایی و نزدیکی. همزبانی: زبان مشترک داشتن.
- نُطق: سخن. ایماء: اشاره. سِجِلّ: نوشتار. ترجمان: بیانگر.