Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

110

آن مگس بر برگِ کاه و بولِ خر *** همچو کشتی‌بان همی افراشت سر¹
گفت: «من کشتیّ و دریا خوانده‌ام *** مدّتی در فکرِ آن می‌مانده‌ام‌²
اینک این دریا و این کشتیّ و من *** مردِ کشتی‌بان و اهلِ رأی و فن‌»
بر سرِ دریا همی رانْد او عَمَد *** می‌نمودش این قدَر بیرون ز حدّ³
بود بی‌حدْ آن چَمین نسبت بِدو *** آن نظر کاو بیند آن را راستْ کو؟!⁴
عالَمش چندان بوَد کِش بینش است *** چشمِ چندین بحرْ هم‌چندینش است‌⁵
صاحبِ تأویلِ باطل چون مگس *** وهمِ او بولِ خر و، تصویرْ خَس‌⁶
گر مگسْ تأویل بگذارَد به رای *** آن مگس را بخت گردانَد هُمای⁷
آن، مگس نَبوَد کِش این غیرت بوَد *** روحِ او نی در‌خورِ صورت بوَد⁸
همچو آن خرگوشْ کاو بر شیر زد *** روحِ او کی بود اندر‌خورْدِ قد؟!⁹
رنجیدن شیر از دیر‌آمدن خرگوش‌
شیر می‌گفت از سرِ تیزیّ و خشم: *** «کز رهِ گوشم عَدو بر‌بست چشم¹⁰‌
1. بول: ادرار.
2. من مطالبی دربارۀ دریا و کشتی خوانده‌ بودم... .
3. عَمَد: نوعی قایق. می‌نمودش... : اندازۀ آن برگ کاه و بول برای او بسیار بزرگ جلوه می‌کرد.
4. چَمین: ادرار. راست: درست و واقعی.
5. عالَم در نظر مگس به‌اندازۀ بینش او کوچک است و چشمی که قدرت دیدن چندین دریا را دارد، وسعت عالَمش به‌اندازۀ همان دریاها است.
6. آن کس که به‌گزاف و بی‌اساس تأویل (قرآن) می‌کند همچون آن مگس است و اوهامش مانند ادرار خر و تصوّراتش مانند خس و خاشاک بی‌مقدار است.
7. تأویلِ به رای: تفسیر و تأویل (قرآن) براساس فکر و رأی کوتاه خود.
8. نسخۀ قونیه: این عبرت (پندپذیری).
  غیرت: غیرت دربارۀ حقایق قرآن که آن را با اوهام خود آمیخته نکند.
9. در‌خورْد:‌ درخور. (روحش بزرگ است و به‌اندازۀ جسم کوچکش نیست).
10. تیزی: تندخویی. عدو: دشمن.