مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
104شد سرِ شیرانِ عالَمْ جمله پست *** چون سگِ اصحاب را دادند دست1 چه زیان اَستش از آن نقشِ نَفور *** چونکه جانش غرق شد در بحرِ نور؟!2 وَصفِ صورت نیست اندر خامهها *** عالِم و عادل بوَد در نامهها3 عالِم و عادل همه معنیست بس *** کِش نیابی در مکان و پیش و پس4 میزند بر تن ز سوی لا مَکان *** مینَگنجد در فلکْ خورشیدِ جان5 این سخن پایان ندارد، گوشدار *** گوشْ سوی قصّۀ خرگوش دار ذکرِ دانشِ خرگوش، و بیانِ فضیلت و منافعِ دانش
گوشِ خر بفروش و دیگر گوشْ خر *** کاین سخن را درنیابد گوشِ خر رو تو روبَهبازیِ خرگوش بین *** مکر و شیراندازیِ خرگوش بین خاتَمِ مُلکِ سلیمان است عِلم *** جمله عالَمْ صورت و جان است عِلم آدمی را زین هنرْ بیچاره گشت *** خَلقِ دریاها و خلقِ کوه و دشت6 زو پلنگ و شیرْ ترسان همچو موش *** زو شده پنهان به دشت و کُهْ وحوش زو پَریّ و دیوْ ساحلها گرفت *** هر یکی در جای پنهان جا گرفت7 آدمی را دشمنِ پنهان بسیست *** آدمیِّ باحَذَرْ عاقل کسیست8 خُلقِ خوب و زشت هست از ما نهان *** میزند بر دل به هر دَم کوبِشان9 - ... چون دست عنایت الٰهی سگ اصحاب کهف را مدد نمود.
- نقش نَفور: ظاهر منفور (و ناپاک) سگ بودن.
- در قلم نویسندگان، اوصاف ظاهری ذکر نمیگردد؛ بلکه اوصاف حقیقی بیان میشود.
- تصحیح شده از نسخۀ قونیه.
کِش: که آن را. - خورشید جان از عالم ملکوت بهسوی تن، پرتوافشانی میکند... .
- بیچاره گشت: به تسخیر او درآمد. خلق... : همۀ مخلوقات.
- ساحلها گرفت: (از ترس انسان) در سواحل سکنیٰ گزیدند.
- باحَذَر: محتاط.
- خُلق: اخلاق. میزند... : این صفات نیک و بد پنهانِ دیگران هر لحظه بر درِ دل ما میکوبد تا در قلب وارد شود و تأثیر گذارد.