Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

100

این جهانْ زندان و ما زندانیان *** حفره کُن زندان و خود را وا رَهان‌
چیست دنیا؟ از خدا غافل بُدَن *** نی قُماش و نقره و فرزند و زن¹‌
مال را کز بهرِ دین باشی حَمول *** «نِعمَ مالٌ صالحٌ» گفت آن رسول²‌
آب در کشتی، هلاکِ کشتی است *** آب در بیرونِ کشتی، پُشتی است³‌
چون‌که مال و مُلک را از دل بِرانْد *** ز‌آن، سلیمانْ خویش جز مِسکین نخواند⁴
کوزۀ سربسته اندر آبِ زَفت *** از دلِ پُر بادْ فوقِ آبْ رفت‌⁵
بادِ درویشی چو در باطن بوَد *** بر سَرِ آبِ جهانْ ساکن بوَد⁶
🔹 آب نتْواند مَر او را غوطه داد *** کِش دل از نفحه‌یْ الٰهی گشت شاد⁷
گر‌چه این جمله‌یْ جهانْ مُلکِ وی است *** مُلکْ در چشمِ دلِ او لا شِیْ است⁸‌
پس دهانِ دل ببند و مُهر کن *** پُر کُنَش از بادِ کِبرِ مِن لَدُن⁹‌
جَهدْ حقّ است و دوا حقّ است و درد *** مُنکِر اندر نفیِ جَهدش جهد کرد¹⁰
🔹 کسب کن، سَعیی نما و جَهد کن *** تا بدانی سِرِّ علمِ مِنْ لَدُن¹¹
1. قُماش: پارچه و متاع.
2. احیاء العلوم، ج 12، ص 105؛ «چه خوب است مال صالح در دست شخص صالح».
  حَمول: حمل‌کننده.
3. پُشتی: حامی و پشتیبان. (اگر مال در دل باشد، تعلّق به آن باعث هلاکت است؛ و اگر در دل نباشد، یاری‌کنندۀ انسان برای رسیدن به مقصد و مقصود است).
4. احیاء العلوم، ج 6 ص 29؛ چون سلیمان علیه السلام به مسجد می‌رفت و مسکینی می‌دید، پیش او می‌نشست و می‌گفت: «مِسکینٌ جالَسَ مِسکینًا؛ مسکینی هم‌نشین مسکینی گشته است!»
5. زَفت: فراوان. فوق: بالا.
6. درویشی: عدم تعلّق به دنیا. آب جهان: دریای متلاطم دنیا.
7. غوطه دادن: فرو بردن. کِش دل: زیرا دل او. نَفحه: نسیم.
8. لا شَیء: ناچیز (بی‌ارزش).
9. دهانۀ دل را (از تصوّر غیر خدا) ببند و آن را مُهر کن تا دلت از هوای کبریائیّت حق پُر شود (و در دنیا غرق نشوی).
10. مُنکر... : آن کسی که کوشش می‌کند تا کوشش‌کردن را باطل نماید، در واقع با کوشش خود نظریۀ خود را اِبطال می‌کند.
11. سِرّ... : اسرار الٰهی و رموز عالم غیب.