مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
34دریافتنِ آن طَبیبِ الٰهی رنجِ کنیزک را، و به شاه وا نمودن
🔹 آن حکیمِ مهربان چون راز یافت *** صورتِ رنجِ کنیزک باز یافت بعد از آن برخاست، عزمِ شاه کرد *** شاه را زآن، شمّهای آگاه کرد1 🔹 شاه گفت: «اکنون بگو تدبیر چیست؟ *** در چنین غم، موجبِ تأخیر چیست؟»2 گفت: «تدبیر آن بوَد کآن مرد را *** حاضر آریم از پیِ این درد را3 🔹 تا شود محبوبِ تو خوشدل بِدو *** گردد آسان اینهمه مشکل بدو4 🔹 قاصدی بفرست کِاخْبارش کند *** طالبِ این فضل و ایثارش کند5 مردِ زرگر را بخوان زآن شهرِ دور *** با زر و خلعت بده او را غرور6 🔹 چون ببیند سیم و زرْ آن بینوا *** بهرِ زر گردد ز خان و مان جدا»7 🔹 زر، خِرد را والِه و شیدا کند *** خاصه مُفلِس را که خوش رسوا کند8 🔹 زر اگرچه عقل میآرَد وَلیک *** مردِ عاقل یابد او را نیکِ نیک9 - شمّه: اندک؛ رایحه و بو.
- تدبیر: عاقبتاندیشی، چارهجویی. موجب: علّت و سبب.
- از پی: بهعلت، بهجهت.
- خوشدل: بانشاط، خوشحال. بدو: بهوسیلۀ او.
- کِاخبارش کند: که او را خبر کند. طالبکردن: کسی را خواهان چیزیکردن. فضل: احسان، بخشش. ایثار: دیگری را بر خود مقدم داشتن.
- خلعت: لباس فاخری که بزرگی به کسی بخشد. غرور دادن: فریب دادن.
- سیم: نقره. خان: خانه. مان: اسباب و اثاثیه.
- واله: حیران، شیفته و عاشق. شیدا: آشفته از عشق. خاصّه: مخصوصاً. مفلس: تنگدست.
- میآرد: 1) میستاند (عقل را زائل میکند)؛ 2) میآورد (عقل معاش میآورد).