Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

31

کس ندارد گوش در دِهلیزها *** تا بپرسم از کنیزکْ چیزها»¹
🔹 خانه خالی کرد شاه و شد برون *** تا بپرسد از کنیزک او فُسون²
خانه خالی کرد و یک دیّارْ نه *** جز طبیب و جز همان بیمارْ نه³
🔹 بعد از آن در کارِ او بنیاد کرد *** و‌ز حکایت‌های ماضی یاد کرد⁴
نرم نرمَک گفت: «شهرِ تو کجاست؟ *** که عِلاجِ اهلِ هر شهری جداست‌
وَ‌‌اندر آن شهر از قَرابَت کیستَت؟ *** خویشی و پیوستگی با چیستت‌؟»⁵
دست بر نبضش نهاد و یک به‌ یَک *** باز می‌پرسید از جورِ فلَک‌⁶
----------
چون کسی را خار در پایش خَلَد *** پایِ خود را بر سرِ زانو هِلَد⁷
و‌ز سرِ سوزن همی جویَد سَرش *** ور نیابد، می‌کند با لب تَرَش‌
خار در پا، شد چنین دشوارْ یاب *** خارْ در دل، چون بوَد؟! وا دِه جواب‌⁸
خارِ دل را گر بدیدی هر خَسی *** کیْ غَمان را دست بودی بر کسی؟!⁹
کس به زیر دُمِّ خرْ خاری نهد *** خر نداند دفعِ آن، برمی‌جَهد
خر ز بهرِ دفعِ خارْ از سوز و درد *** جُفته می‌انداخت، صد جا زخم کرد
🔹 آن لگد کیْ دفعِ خارِ او کُنَد؟! *** حاذِقی باید که بر مرکز تَنَد¹⁰
بَرجَهد، و‌آن خارْ محکم‌تر کند *** عاقلی باید که خاری بَرکَند
----------
1. ندارد گوش: گوش ندهد. دهلیز: دالان.
2. تصحیح میرزا محمود: تا بخواند بر کنیزک او فسون.
  فسون: 1) تدبیر، چاره؛ 2) وِرد و سِحر.(از کنیزک راهِ چاره را جویا می‌شود.)
3. دیّار: شخص.
4. الحاقی از نسخۀ مونیخ.
  بنیادکردن: شروع‌کردن.
5. قَرابَت: خویشاوندی. پیوستگی: ارتباط.
6. جور فلک: جفای روزگار.
7. خَلَد: فرو رود. هِلَد: بگذارد.
8. دشواریاب: به‌دشواری یافت می‌شود. چون: چگونه.
9. خَس: خاشاک (انسان فرومایه و بی‌مقدار). غَمان: جمع غم.
10. مرکز: محلّ اصلی. حاذق: ماهر و زیرک. تَنَد: بچرخد (توجّه کند).