مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
26ابر بَرناید پیِ مَنعِ زکات *** وز زِنا افتد وَبا اندر جهات هرچه بر تو آید از ظُلْمات و غم *** آن ز بیباکیّ و گستاخیست هم هر که بیباکی کند در راهِ دوست *** رهزنِ مردان شد و نامردْ اوست1 از ادب، پُر نور گشتهست این فَلَک *** وز ادب، معصوم و پاک آمد مَلَک بُد ز گستاخی کسوفِ آفتاب *** شد عَزازیلی ز جرأتْ رَدِّ باب2 🔹 هر که گستاخی کند اندر طریق *** گردد اندر وادیِ حیرتْ غَریق3 🔹 حالِ شاه و میهمان بَرگو تمام *** زآنکه پایانی ندارد این کلام ملاقات پادشاه با طبیب الٰهی که در خوابش دیده بود، و بشارت به قُدومش داده شده بود
🔹 شَه چو پیشِ میهمانِ خویش رفت *** شاه بود او، لیک بس درویش رفت دست بگشاد و کنارانش گرفت *** همچو عشق اندر دل و جانش گرفت دست و پیشانیش بوسیدن گرفت *** وز مُقام و راهْ پرسیدن گرفت4 پُرسپرسان میکشیدش تا به صدر *** گفت: «گنجی یافتم امّا به صَبر»5 🔹 صبرْ تلخ آمد وَلیکن عاقبت *** میوۀ شیرین دهد پُر مَنفعت گفت: «ای نورِ حق و دفعِ حَرَج *** معنیِ ”اَلصّبرُ مِفتاحُ الْفَرَج“6 ای لِقای تو جوابِ هر سؤال *** مشکل از تو حل شود بیقیل و قال7 - نسخۀ قونیه: هرکه نامردی کند.
- عزازیل: شیطان. شد رَدّ باب: طرد شد.
- غریق: غرقشده.
- مُقام: منزلگاه.
- میکشیدش تا به صدر: او را تا صدر مجلس میبرد.
- نسخۀ قاهره: ای هدیهیْ حق.
حَرَج: سختی و مشقّت. الصّبر مفتاح الفرج: صبر، کلید گشایش است. - قیل و قال: گفت و شنود.