Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

22

شهْ طبیبان جمع کرد از چپّ و راست *** گفت: «جانِ هر دو در دستِ شماست‌
جانِ من سهل است، جانِ جانم اوست *** دردمند و خسته‌ام، درمانم اوست‌
هر که درمان کرد مَر جانِ مرا *** بُرد گنج و د‌ُر‌ّ و مرجانِ مرا»¹
جمله گفتندش که: «جانبازی کنیم *** فهمْ گِرد آریم و اَنبازی کنیم²‌
هر یکی از ما مسیحِ عالَمی‌ست *** هر ألَم را در کفِ ما مَرهَمی‌ست»‌³
«گر خدا خواهد» نگفتند از بَطَر *** پس خدا بنْمودِشان عجزِ بشر⁴
----------
ترکِ اِستثنا، مُرادم قَسو‌َتی‌ست *** نی همین گفتن که عارِض‌حالتی‌ست‌⁵
ای بسا نآورده استثنا به گفت *** جانِ او با جانِ استثناست جفت‌⁶
----------
هر‌چه کردند از عِلاج و از دوا *** گشت رنجْ افزون و حاجتْ ناروا
آن کنیزک از مرضْ چون موی شد *** چشمِ شاه از اشکِ خونْ چون جوی شد
🔹 چون قضا آید، طبیب اَبلَه شود *** آن دوا در نفعِ خود گُمرَه شود⁷
از قضا سِرکَنگبین صَفرا فُزود *** روغنِ بادامْ خشکی می‌نمود⁸
از هَلیله قبض شد، اطلاق رفت *** آب، آتش را مدد شد همچو نفت‌⁹
🔹 سستیِ دل شد فزون و خوابْ کم *** سوزشِ چشم و دلِ پُر درد و غم
🔹 شربت و ادویّه و اسبابِ او *** از طبیبان ریخت یکسَر آبرو¹⁰
1. دُرّ: مروارید. مرجان: مروارید ریز، جواهرات سرخ‌رنگ.
2. انبازی: هم‌فکری و مشارکت.
3. ألم: درد. مرهم: آنچه بر جراحت می‌نهند.
4. بَطَر: سرمستی و غفلت ناشی از بلندمنشی و ناسپاسی.
5. استثناء: گفتن إن‌شاء‌اللٰه و اگر‌خدا بخواهد. قَسوَت: سنگدلی. عارض‌حالت: حالت زوال‌پذیر.
6. گفت: گفتار و زبان.
7. الحاقی از طبع کلاله خاور.
8. سرکنگبین: ترکیب سرکه و انگبین (عسل) که مُصلِح غلبۀ صفرا (یکی از أخلاط چهارگانۀ بدن) است.
9. هلیله: دارویی ملیّن. قبض: یبوست و خشکی. اطلاق: روانی مزاج.
10. ادویه: جمع دوا.