Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

20

عشقْ جانِ طور آمد عاشقا *** طورْ مست و خَرَّ موسیٰ صاعِقا¹
🔹 سرِّ پنهان است اندر زیر و بم *** فاش اگر گویم، جهان بر هم ز‌نم
🔹 آنچه نِی می‌گوید اندر این دو باب *** گر بگویم، می‌شود عالَم خراب²
با لبِ دمسازِ خود گر جُفتَمی *** همچو نِی من گفتنی‌ها گفتمی‌³
هر که او از هم‌زبانی شد جدا *** بی‌نوا شد گرچه دارد صد نوا
چون‌که گُل رفت و گلستان در گذشت *** نشْنوی ز‌آن پس ز بلبل سرگذشت‌
🔹 چون‌که گُل رفت و گلستان شد خراب *** بوی گل را از که جوییم؟ از گلاب
جمله معشوق است و عاشق پرده‌ای *** زنده معشوق است و عاشق مُرده‌ای⁴
چون نباشد عشق را پروای او *** او چو مرغی مانْد بی‌پَر، وایِ او⁵
🔹 پرُّ و بالِ ما کمندِ عشقِ اوست *** موکِشانَش می‌کِشد تا کوی دوست⁶
من چگونه هوش دارم پیش و پس *** چون نباشد نورِ یارم پیش و پس‌؟!
🔹 نورِ او در یَمْن و یَسر و تَحت و فوْق *** بر سَر و بر گردنم چون تاج و طوْق⁷
عشق خواهد کاین سخن بیرون بو‌َد *** آینَه‌ت غَمّاز نبوَد، چون بو‌َد؟!⁸
آینَه‌ت دانی چرا غمّاز نیست؟ *** ز‌آنکه زنگار از ر‌ُخَش ممتاز نیست‌
🔹 آینه کز زنگِ آلایش جداست *** پُر شعاعِ نورِ خورشیدِ خداست
🔹 رو تو زنگار از ر‌ُخِ او پاک کن *** بعد از آن، آن نور را اِدراک کن
🔹 این حقیقت را شنو از گوشِ دل *** تا برون آیی به‌کلّی ز‌آب و گِل
🔹 فهم اگر دارید، جان را ره دهید *** بعد از آن از شوقْ پا در ره نهید
1. سوره الأعراف، آیه 143؛ «پس هنگامی‌كه پروردگارش بر كوه تجلّی نمود، آن را خُرد کرد و موسیٰ مدهوش بر زمين افتاد.»
  طور: کوه طور سینا که حضرت موسیٰ علیه السلام بر فراز آن به میقات رفت.
2. این دو باب: همان زیر و بم در بیت قبلی است.
3. دمساز: همدم؛ دم‌ساز: دمندۀ در نِی.
4. پرده: نوا، جلوه.
5. پروا: توجّه و عنایتِ (عاشق به معشوق).
6. کمند: دام. موکشان: بردن با زور و غلبه.
7. یَمن و یَسر: راست و چپ. تحت و فوق:‌پایین و بالا. طوق: گردن‌بند.
8. بیرون بوَد: آشکار باشد. غمّاز: اشاره‌کنندۀ با چشم؛ (منعکس‌کننده و آشکارکنندۀ حقایق).