Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

19

🔹 لیک داند هر که او را مَنظَر است *** کاین فغانِ این سَری هم ز‌آن سَر است¹
🔹 دَمدمه‌یْ این نای از دَم‌های اوست *** های و هوی روحْ از هِی‌های اوست²
محرَمِ این هوشْ جز بی‌هوش نیست *** مَر زبان را مشتری جز گوش نیست‌³
🔹 گر نبودی نالۀ نِی را ثَمر *** نِی جهان را پُر نکردی از شِکر
در غمِ ما روزها بیگاه شد *** روزها با سوزها همراه شد⁴
روزها گر رفت، گو: «ر‌و باک نیست *** تو بمان، ای آن که چون تو پاک نیست‌»
هر‌که جز ماهی زِ آبش سیر شد *** هر که بی‌روزی‌ست روزش دیر شد⁵
درنیابد حالِ پخته هیچ خام *** پس سخن کوتاه باید وَ السّلام!‌
🔹 باده در جوشش، گدای جوشِ ماست *** چرخِ در گردش، اسیرِ هوشِ ماست⁶
🔹 باده از ما مست شد نی ما از او *** قالب از ما هست شد نی ما از او
🔹 بر سَماعِ راستْ هر تن چیر نیست *** طعمۀ هر مرغَکی انجیر نیست⁷
بند بُگسَل، باش آزاد ای پسر *** چند باشی بندِ سیم و بندِ زر؟!⁸
گر بریزی بحر را در کوزه‌ای *** چند گنجد؟ قسمتِ یک‌روزه‌ای
کوزۀ چشمِ حَریصان پُر نشد *** تا صدف قانع نشد، پُر‌ دُر‌ّ نشد
هر که را جامه ز عشقی چاک شد *** او ز حرص و عیبِ کلّی پاک شد
شاد باش ای عشقِ خوش‌سودای ما *** ای طبیبِ جمله علّت‌های ما
ای دوای نَخوَت و ناموسِ ما *** ای تو افلاطون و جالینوسِ ما⁹
جسمِ خاک از عشق بر افلاک شد *** کوه در رقص آمد و چالاک شد¹⁰
1. مَنظر: چشم.
2. دمدمه: آواز.
3. بی‌هوش: خالی از هویٰ و افکار دنیوی.
4. بیگاه شد: گذشت و شب شد.
5. هر کسی از عشق بی‌بهره ماند، عمرش تباه و ضایع می‌گردد.
6. باده: مِی، شراب.
7. سَماع: رقص و چرخیدن درویشان در اثر بی‌خود شدن از شنیدن آواز و اشعار عرفانی. سماع راست: سماع حقیقی. چیر: چیره، دلیر.
8. گُسَـِلیدن، گسلاندن: پاره‌کردن. سیم: نقره.
9. نَخوَت: تکبّر. ناموس: مکر و خدعه. جالینوس: طبیب مشهور یونانی (طبیب جسم). افلاطون: فیلسوف معروف (طبیب روح).
10. چالاک: چُست و چابک و بانشاط.