مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
86من تو را افسوس میکردم ز جهل *** من بُدم افسوس را مَنسوب و اهل»1 ----------
چون خدا خواهد که پردهیْ کس دَرَد *** مِیلش اندر طعنۀ پاکان بَرَد ور خدا خواهد که پوشد عیبِ کس *** کم زند در عیبِ مَعیوبانْ نفَس چون خدا خواهد که مان یاری کند *** میلِ ما را جانبِ زاری کند2 ای خُنُک چشمی که او گریانِ اوست *** ای همایون دل که او بریانِ اوست از پیِ هر گریه آخِر خندهایست *** مردِ آخِربین مبارکبندهایست هر کجا آبِ روان، سبزه بوَد *** هر کجا اشکِ روان، رحمت شود باش چون دولابِ نالانْ چشم تر *** تا ز صحنِ جانْت بَر رویَد خُضَر 🔹 مرحمت فرمود سیّد، عفو کرد *** چون ز جرأت توبه کرد آن رویزرد3 اشک خواهی، رحم کن بر اشکبار *** رحم خواهی، بر ضعیفان رحمت آر4 عِتاب کردنِ جُهودْ آتش را که: «چرا نمیسوزی؟!» و جوابِ او5
رو به آتش کرد شَه: «کِای تُندخو *** آن جهانسوزِ طبیعیخوت کو؟ چون نمیسوزی؟ چه شد خاصیّتت؟ *** یا ز بختِ ما دگر شد نیّتت؟6 مینَبخشایی تو بر آتشپَرَست *** آن که نپْرَستَد تو را، او چون بِرَست؟ هرگز -ای آتش- تو صابر نیستی *** چون نسوزی؟ چیست قادر نیستی؟ چشمبند است -ای عجب- یا هوشبند *** چون نسوزاند چنین شعلهیْ بلند؟ - افسوس: مسخرهکردن.
- مان یاری کند: ما را یاری کند.
- سیّد: رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم.
- تصحیحشده بر اساس نسخۀ قونیه. میرخانی: رحم خواهی، رحم کن بر اشکبار.
- عتاب: سرزنش.
- چون: چرا. دگر شد: دگرگون شد.