
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
64ای بسا گنج آکَنانِ کُنجکاو *** کآن خیالاندیش را شد ریشْگاو1 گاوْ که بْوَد تا تو ریشِ او شوی؟! *** خاکْ چه بْوَد تا حَشیشِ او شوی؟!2 🔹 زرّ و نقره چیست تا مَفتون شوی؟! *** چیست صورت تا چنین مجنون شوی؟!3 🔹 این سرا و باغِ تو زندانِ توست *** مُلک و مالِ تو بلای جان توست 🔹 آن جماعت را که ایزد مَسخ کرد *** آیتِ تصویرشان را نَسخ کرد4 چون زنی از کارِ بَد شد رویزرد *** مسخ کرد او را خدا و زُهره کرد عَورتی را زهرهکردن مَسخ بود *** خاک و گِل گشتن چه باشد ای عَنود؟!5 روح میبُردت سوی چرخِ برین *** سوی آب و گِل شدی در أسفَلین6 خویشتن را مسخ کردی زین سُفول *** زآن وجودی که بُد آن رَشکِ عقول7 پس بَتر زین مسخ کردن چون بوَد؟! *** پیشِ آن مسخْ این بهغایت دون بوَد اسبِ همّت سوی آخور تاختی *** آدمِ مسجود را نشناختی آخِر آدم زادهای ای ناخَلَف *** چند پنداری تو پستی را شرف؟! چند گویی: «من بگیرم عالَمی *** این جهان را پُر کنم از خود همی»؟! گر جهان پُر برف گردد سر به سر *** تابِ خور بُگدازدش از یک نظر8 وِزرِ او و وِزرِ چون او صد هزار *** نیست گرداند خدا از یک شَرار9 عینِ آن تخییل را حکمت کند *** عینِ آن زهراب را شربت کند10 - گنجْآکَندن: انباشته کردن گنج. ریشْگاو، ریشِگاو: احمق.
- حشیش: علف و گیاه.
- مفتون: واله و شیدا.
- آیتِ تصویرشان ... : صورت انسانی سابقشان را که آیه و ظهوری از حق بود، نسخ کرد و باطل نمود.
- عورت: زن. عَنود: معاند.
- اَسفلین: پستترین عوالم.
- زین سُفول: بهخاطر این فرومایگی (و توجه به دنیا). بُد رَشک عقول: مورد حسرت و غبطۀ ملائکه و مجرّدات بود.
- تاب خور: پرتو خورشید.
- نسخۀ قونیه: وزر او و صد وزیر و صد هزار.
وِزر: بار گران و آثار مکر و حیلۀ وزیر. - تخییل: خیالات فاسده.
