
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
60گر مُیَسَّر کردنِ حق ره بُدی *** هر جُهود و گَبر از او آگَه شدی»1 در یکی گفته: «مُیَسَّر آن بوَد *** که حیاتِ دلْ غذای جان بوَد2 هرچه ذوقِ طبع باشد چون گذشت *** برنیارد همچو شوره رَیع و کَشت3 جز پشیمانی نباشد رَیعِ او *** جز خسارت پیش نارَد بَیعِ او4 آن مُیَسَّر نبوَد اندر عاقبت *** نامِ او باشد مُعَسَّرْ عاقبت5 تو مُعَسَّر از مُیَسَّر بازدان *** عاقبت بنگر جمالِ این و آن» در یکی گفته که: «اُستادی طلب *** عاقبتبینی نیابی در حَسَب6 🔹 چشمْ بر سِرّت بدار و از خلاف *** دور شو، تا یابی از حقْ اِئتلاف7 عاقبت دیدند هر گون امّتی *** لاجَرَم گشتند اسیرِ زَلَّتی8 عاقبتبینی نباشد دستباف *** ور نه کی بودی ز دینها اختلاف؟»9 در یکی گفته که: «اُستا هم تویی *** زآنکه اُستا را شناسا هم تویی مرد باش و سخرۀ مردان مشو *** رو، سرِ خود گیر و سرگردان مشو» 🔹 در یکی گفته که: «این جمله تویی *** مینگنجد در میانِ ما دویی» در یکی گفته که: «این جمله یکیست *** هر که او دو بیند، أحولْ مردَکیست»10 در یکی گفته که: «صد، یک چون بوَد؟! *** این که اندیشد؟! مگر مجنون بوَد»11 هر یکی قولیست ضدِّ یکدگر *** چون یکی باشد؟! بگو زهر و شِکر - گر میسّر ... : اگر خداوند راه حقیقت را در آسانی و عدم ریاضت قرار میداد.
- مُیَسَّر آن بود ... : آسانی در آن راهی است که حیات دل است.
- هرچه ذوق ... : امیال و مقتضای طبع تو مانند شورهزار است و حاصلی ندارد. رَیع: رشد و فزونی.
- بَیع: تجارت.
- مُیَسَّر: آسان. مُعَسَّر: سخت.
- حَسَب: بزرگی و شرافت اکتسابی یا نَسَبی.
- الحاقی از نسخۀ ناسخه. مفتاح الأسرار: چشم بر سیرت.
چشم بر سِرّت بدار: مراقب حال اندرون خود باش. ائتلاف: انس و پیوستگی. - عاقبت دیدند ... : هر امّتی برای خود عاقبتبینی کردند. لاجَم: ناگزیر. زَلَّت: لغزش.
- دستباف: کار دست، دستیافتنی و آسان.
- جمله یکی است: این طریقتها همه یکی است. اَحول: دوبین.
- صد یک چون بود: چگونه ممکن است که صد همان یک باشد؟
