
مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
50موشکافانِ صحابه جملهشان *** خیره گشتندی در آن وَعظ و بیان [متابعتِ نصاریٰ وزیر را]1
دل بدو دادند ترسایانْ تمام *** خود چه باشد قوّتِ تقلیدِ عام؟!2 در درونِ سینه مِهرش کاشتند *** نائبِ عیسیش میپنداشتند او به سِرّ، دَجّالِ یکچشمِ لَعین *** ای خدا فریاد رس، نِعمَ الْمُعین!3 ----------
صد هزاران دام و دانَهسْت ای خدا *** ما چو مرغانِ حریصِ بینوا دم به دم پا بستۀ دامِ نُویم *** هر یکی گر باز و سیمرغی شویم میرهانی هر دَمی ما را و باز *** سوی دامی میرَویم ای بینیاز ما درین انبارْ گندم میکنیم *** گندمِ جمعآمده گُم میکنیم مینیندیشیم آخِر ما به هوش *** کاین خَلَل در گندم است از مکرِ موش4 موش تا انبارِ ما حفره زدهست *** وز فَنَش انبارِ ما ویران شدهست5 اوّل -ای جان- دفعِ شرِّ موش کن *** وآنگه اندر جمعِ گندم جوش کن6 بشنو از اخبارِ آن صدرِ صُدور *** «لا صَلاةَ تَمَّ إلّا بِالحُضور»7 گر نه موشی دزدْ در انبارِ ماست *** گندمِ اعمالِ چلساله کجاست؟ ریزه ریزه صدقِ هر روزه چرا *** جمع میناید در این انبارِ ما؟! - الحاقی از نسخۀ قونیه.
- عام: عوام النّاس.
- لَعین: ملعون. نِعمَ المُعین: ای بهترین یاری کننده.
- خِلَل: رخنه و تباهی در کار.
- از فنَش: از حیله و شِگِردش.
- جوش کردن: تلاش و کوشش کردن.
- صدر الصّدور: پیشوای پیشوایان (رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم ). لا صلاةَ... : «هیچ نمازی تمام نیست، مگر با حضور قلب» (مضمون بسیاری از روایات).
