مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
47شاه از حقدِ جُهودانه چنان *** گشت أحوَل، کَالْأمان! یا رَبْ أمان!1 صد هزاران مؤمنِ مظلوم کُشت *** که پناهم دینِ موسیٰ را و پُشت حکایتِ وزیرِ پادشاه و مکرِ او در تفریقِ ترسایان
شه وزیری داشت رهزنْ عِشوهدِه *** کاو بر آب از مکر بربستی گِره2 گفت: «تَرسایان پناهِ جان کنند *** دینِ خود را از مَلِک پنهان کنند»3 🔹 با مَلِک گفت: «ای شهِ اسرارجو *** کَم کُش ایشان را و دست از خون بشو کم کُش ایشان را که کُشتن سود نیست *** دین ندارد بوی، مُشک و عود نیست سرِّ پنهان است اندر صد غِلاف *** ظاهرش با توست و باطن بر خِلاف»4 شاه گفتش: «پس بگو تدبیر چیست؟ *** چارۀ این مکر و این تزویر چیست؟ تا نمانَد در جهانْ نصرانیای *** نی هُویدا دین و نی پنهانیای» تَلبیسْ اندیشیدنِ وزیر با نصاریٰ و مکرِ او5
گفت: «ای شه، گوش و دستم را ببُر *** بینیام بشکاف و لب از حکمِ مُرّ6 بعد از آن در زیرِ دار آور مرا *** تا بخواهد یک شفاعتگر مرا بر مُنادیٰگاه کن این کارْ تو *** بر سرِ راهی که باشد چارسو7 - حِقد: کینه. اَحول: دوبین. کَالأمان: که اَلأمان (خدایا به تو پناه میبریم!).
- نسخۀ قونیه: گَبر و عِشوهده
عِشوهده: فریبدهنده و مکّار. گره بر آب زدن: افسونگری، حیلهگری. - ترسا: مسیحی.
- غلاف: پوشش.
- تلبیس: مکر و حیله.
- حکم مُرّ: حکم تلخ.
- منادیٰگاه: محلّ ندای منادی. چارسو: بازاری که به هر چهار طرف راه داشته باشد، کنایه از مکان شلوغ.