Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

39

بهرِ آن است امتحانِ نیک و بد *** تا بجوشد، بَر سر آرَد زَرْ زَبَد¹
گر نبودش کار از الهامِ إلٰه *** او سگی بودی دَراننده، نه شاه‌²
پاک بود از شهوت و حرص و هویٰ *** نیک کرد او، لیکْ نیکِ بَد نَما³
گر خَضِر در بَحرْ کشتی را شکست *** صد درستی در شکستِ خِضر هست‌⁴
وَهمِ موسیٰ با همه نور و هنر *** شد از آنْ محجوب، تو بی‌پَر مَپر⁵
آن گلِ سرخ است، تو خونش مخوان *** مستِ عقل است او، تو مجنونش مدان‌⁶
گر بُدی خونِ مسلمانْ کامِ او *** کافرم گر بُردَمی من نامِ او⁷
می‌بِلَرزد عرش از مدحِ شَقیّ *** بدگمان گردد ز مَدحش مُتّقیّ‌⁸
شاه بود و شاهِ بس آگاه بود *** خاصه بود و خاصۀ اَل‍لٰه بود
آن کسی را کِش چنین شاهی کُشد *** سوی تخت و بهترین جاهی کِشد⁹
🔹 قهرِ خاصی از برای لطفِ عام *** شرع می‌دارد روا، بُگذار کام¹⁰
🔹 نیم جان بسْتانَد و صد جان دهد *** آنچه در وهمت نیاید، آن دهد
گر ندیدی سودِ او در قهرِ او *** کی شدی آن لطفِ مطلقْ قَهرجو؟!¹¹
1. زَبَد: ناخالصی. بر سرآرد زر زَبَد: ناخالصی‌های آمیخته با طلا از آن جدا گشته، روی آن جمع شود.
  غرر ‌الحکم، ص 762؛ امیرالمؤمنین علیه السّلام: «إِنّ الذَّهَبَ‌ يُجَرَّبُ بِالنّارِ...؛ همانا طلا را با آتش می‌آزمایند و مؤمن را با بلا.»
2. دراننده: درّنده.
3. نیک بد نَما: کار خوبی که در ظاهر بد است.
4. سوره الکهف آیه 79.
  بحر: دریا
5. وهم: گمان و پندار؛ گمان غلط. محجوب: پوشیده.
6. آن: (خون زرگر).
7. کام: خواسته و میل (خواسته نفسانی).
8. شقیّ: سنگدل، تیره‌بخت.
  مجموعة ورّام، ج ‌2، ص 234؛ «رسول‌‌اللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «إذا مُدِحَ‌ الفاسِقُ‌ ...‌؛ هرگاه شخص تبهکار و فاسق مورد مدح و ستایش قرار گیرد، عرش بلرزد و خداوند خشم آورد.»
9. کِش: که او را. تخت: (پادشاهی و سلطنت). جاه: منزلت.
10. الحاقی از طبع کلاله خاور.
11. قهر: خشم و غضب، عذاب. (کشتن زرگر).
  گر ندیدی سود ... : اگر شاه (مظهر لطف حقّ) در کشتن زرگر خیری برای او نمی‌دید، هرگز طالب کشتن او نمی‌شد.
  قوت القلوب، ج 1، ص 79؛ «سُبحانَ مَن سبَقَت رَحمَتُه غضَبَه» (منزّه است خدایی که رحمتش بر قَهرش پیشی گرفته است).