Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

32

آن حکیمِ خارچینْ استاد بود *** دست می‌زد، جا‌به‌جا می‌آزمود
ز‌آن کنیزک بر طَریقِ داستان *** باز می‌پرسید حالِ دوستان‌
با حکیمْ او راز‌ها می‌گفت فاش *** از مُقام و خواجگان و شهرْتاش¹
سوی قصّه گفتنش می‌داشت گوش *** سوی نبض و جَستنش می‌داشت هوش
تا که نبض از نامِ که گردد جَهان؟ *** او بوَد مقصودِ جانش در جهان‌²
دوستانِ شهرِ او را بر‌شمرد *** بعد از آن، شهرِ دگر را نام برد
گفت: «چون بیرون شدی از شهرِ خویش *** در کدامین شهر می‌بودی تو پیش؟‌»³
نامِ شهری گفت و ز‌آن هم در گذشت *** رنگِ رو و نبضِ او دیگر نگشت⁴‌
خواجگان و شهرها را یک به ‌یَک *** باز گفت از جای و از نان و نمک‌
شهر شهر و خانه خانه قصّه کرد *** نی رگش جنبید و نی رُخ گشتْ زرد
نبضِ او بر حالِ خود بُد بی‌گزند *** تا بپرسید از سمرقندِ چو قند⁵
🔹 آهِ سردی بر‌کشید آن ماه‌روی *** آب از چشمش روان شد همچو جوی
🔹 گفت: «بازرگانم آنجا آورید *** خواجۀ زرگر در آن شهرم خرید⁶
🔹 در بَرِ خود داشت شش ماه و فروخت» *** چون بگفت این، ز‌آتشِ غم بر‌فروخت⁷
نبضْ جَست و روی سرخشْ زرد شد *** کَز سمرقندیِّ زرگر فرد شد⁸
چون ز رنجورْ آن حکیم این راز یافت *** اصلِ آن درد و بلا را باز یافت‌
گفت: «کوی او کدام است و گذر؟» *** او «سَرِ پُل» گفت و «کوی غاتْفَر»⁹
🔹 گفت آنگه آن حکیمِ باصواب *** آن کنیزک را که: «رَستی از عذاب»¹⁰
1. مُقام: اقامتگاه. شهرتاش: همشهری‌ها.
2. که (2): چه کسی. گردد جَهان: جهنده شود و تندتر بزند.
3. نسخۀ قونیه: در کدامین شهر بودستی تو بیش.
4. دیگر نگشت: تغییر نکرد.
5. بی‌گزند: بدون آسیب و آفت.
6. بازرگانم: بازرگان مرا. شهرم: شهر مرا. آوریدن: آوردن.
7. بر‌فروخت: بر‌افروخته شد.
8. کز سمرقندیِّ زرگر... : زیرا از زرگر سمرقندی جدا شده بود.
9. کوی: محلّه. گذر: گذرگاه، کوچه. سرپل و غاتفر: نام دو محلّه از محلّات سمرقند.
10. با‌صواب: درست‌اندیش، عاقل. رَستن: رها شدن.