Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

28

عاشقی پیداست از زاریّ دل *** نیست بیماری چو بیماریّ دل‌
علّتِ عاشق ز علّت‌ها جداست *** عشقْ اُصطُرلابِ اسرارِ خداست¹‌
عاشقی گر زین سر و گر ز‌آن سر است *** عاقبتْ ما را بدان شَه رهبر است‌²
هر‌چه گویم عشق را شرح و بیان *** چون به عشق آیم، خَجِل باشم از آن
گرچه تفسیرِ زبانْ روشنگر است *** لیک عشقِ بی‌زبان روشن‌تر است‌³
چون قلم اندر نوشتن می‌‌شتافت *** چون به عشق آمد، قلم بر خود شکافت‌
🔹 چون سخن در وصفِ این حالت رسید *** هم قلم بشْکست و هم کاغذ درید
عقلْ در شرحش چو خَر در گِل بخُفت *** شرحِ عشق و عاشقی هم عشق گفت‌
آفتاب آمد دلیلِ آفتاب *** گر دلیلت باید، از وی رُو مَتاب⁴‌
از وی اَر سایه نشانی می‌دهد *** شمسْ هر دَم نورِ جانی می‌دهد
سایه خواب آرَد تو را همچون سَمَر *** چون برآید شمس، ﴿اِنشَقَّ الْقَمَر﴾⁵
خودْ غریبی در جهان چون شَمس نیست *** شَمسِ جانِ باقی‌ای کِش أمس نیست⁶‌
شَمسْ در خارج اگرچه هست فرد *** می‌توان هم مثلِ او تصویر کرد
لیک شَمسی که از او شد هست أثیر *** نبوَدش در ذهن و در خارجْ نظیر⁷
در تصوّرْ ذاتِ او را گُنج کو؟! *** تا درآید در تصوّرْ مثلِ او⁸
🔹 شمسِ تبریزی که نورِ مطلق است *** آفتاب است و زِ انوارِ حق است
چون حدیثِ روی شمسُ‌الدّین رسید *** شمسِ چارُم‌آسمان رُو درکشید⁹
1. علّت: بیماری. اُصطرلاب: ابزار سنجش نجومی.
2. نسخۀ قونیه: بدان سر. بولاق: بدان سو.
3. بی‌زبان: ساکت و خاموش.
4. گر دلیلت باید: اگر طالب دلیل هستی.
5. سوره القمر، آیه 1.
  سَمَر: افسانه، داستان شبانه. ﴿اِنشَقَّ القَمَر﴾: ماه شکافت و دو نیم شد (ماه با وجود خورشید، دیگر جلوه‌نمایی و حکایتگری ندارد).
6. کِش (که‌اش): که او را. أمس: دیروز.
7. نسخۀ کتابخانۀ سلیمانیه: لیک آن شمسی که شد بندَه‌ش أثیر. حاشیۀ قونیه: شمسِ جان کاو خارج آمد از أثیر.
  أثیر: فلَکُ الأفلاک، تمام عالَم.
8. گُنج: گنجایش.
9. حدیث: حکایت. رو در‌کشیدن: پنهان شدن (از روی خجالت).