مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
116عذرگفتنِ خرگوش به شیر از تأخیر، و لابهکردن1
گفت خرگوش: «اَلأمان، عذریم هست *** گر دهد عفوِ خداوندیت دست 🔹 بازگویم چون تو دستوری دهی *** تو خداوندیّ و شاه و من رَهی»2 گفت: «چه عذرْ ای قُصورِ اَبلهان؟! *** این زمان آیند در پیشِ شَهان؟!3 مرغِ بیوقتی، سرت باید بُرید *** عذرِ احمق را نمیباید شنید عذرِ احمقْ بدتر از جُرمش بوَد *** عذرِ نادانْ زهرِ هر دانش شود4 عُذرت ای خرگوشِ از دانش تهی *** من نه خرْ گوشم که در گوشم نهی»5 گفت: «ای شه، ناکسی را کس شمار *** عذرِ اِستمدیدهای را گوش دار خاص از بهرِ زکاتِ جاهِ خود *** گمرهی را تو مَران از راهِ خود6 بَحرْ کاو آبی به هر جو میدهد *** هر خَسی را بر سر و رو مینهد7 کم نخواهد گشت دریا زین کَرم *** از کَرم دریا نگردد بیش و کم» گفت: «دارم من کَرم بر جای او *** جامۀ هر کس بُرَم بالای او»8 گفت: «بشنو، گر نباشم جایِ لطف *** سَر نهادم پیشِ اژدرهای عُنف9 من به وقتِ چاشت در راه آمدم *** با رفیقِ خود سوی شاه آمدم10 با من از بهرِ تو خرگوشی دگر *** جفت و همرَه کرده بودند آن نفر11 - لابهکردن: خواهشکردن.
- رَهی: غلام و بنده.
- ای قصور ابلهان: ای تمثال قصور و نفهمی ابلهان.
- نسخۀ ناسخه: عذر دانا در پیِ علمش بوَد.
- خرْ گوش: درازگوش، الاغ.
- خاص: خاصّه، مخصوصاً. زکات جاه: حقوق ضعیفان که برعهدۀ صاحبمنصبان است.
- خَس: خاشاک.
- بر جای او: در جای مناسب خودش. جامۀ... : لباس هر کسی را بهاندازۀ تن او میدوزم (هر کاری، سر جای خودش).
- نباشم جای لطف: مستحقّ لطف نباشم. عُنف: خشونت.
- چاشت: صبحدم.
- نفر: گروه.