مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
224پیش آمدنِ نَقیبان و دربانانِ خلیفه از بَهرِ اِکرامِ أعرابی، و پذیرفتنْ هدیۀ او را
آن عَرابی از بیابانِ بَعید *** بر درِ دارُ‌الخلافه چون رسید پس نَقیبانْ پیشِ أعرابی شدند *** بس گُلابِ لطف بر رویَش زدند حاجتِ او فهمشان شد بی‌مَقال *** کارِ ایشان بُد عطا پیش از سؤال پس بِدو گفتند: «یا وَجهَ الْعَرب *** از کجایی؟ چونی از راه و تَعَب؟»1 گفت: «وَجهم گر مرا وَجهی دهید *** بی‌وُجوهَم چون پسِ پُشتم نَهید2 ای که در روتان نشانِ مِهتری‌ست *** فَرّتان خوش‌تر ز زرِّ جعفری‌ست ای که یک دیدارتان دیدارها *** ای نثارِ دیده‌تان دینارها ای همه ”یَنظُرْ بِنورِ اللَه“ شده *** از برِ حقْ بهرِ بخشش آمده3 تا زنید آن کیمیاهای نظَر *** بر سرِ مِسّ‌های اشخاصِ بشر من غریبم، از بیابان آمدم *** بر اُمیدِ لطفِ سلطان آمدم بوی لطفِ او بیابان‌ها گرفت *** ذرّه‌های ریگ هم جان‌ها گرفت تا بدین‌جا بهرِ دینار آمدم *** چون رسیدم، مستِ دیدار آمدم» ----------
بهرِ نانْ شخصی سوی نانوا دوید *** داد جان، چون حُسنِ نانوا را بدید بهرِ فُرجه شد یکی تا گُلسِتان *** فُرجۀ او شد جمالِ باغِبان همچو أعرابی که آب از چَه کِشید *** آبِ حیوان از رُخِ یوسُف چِشید رفت موسیٰ کآتشی آرَد به دست *** آتشی دید او که از آتش بِرَست جَست عیسیٰ تا رَهد از دشمنان *** بُردش آن جَستن به چارُم آسِمان دامِ آدمْ دانۀ گندم شده *** تا وجودش خوشۀ مردم شده - یا وَجهَ العرب: ای بزرگ عرب. تعب: خستگی.
- اعرابی گفت: من بزرگ و شریفِ عربم به‌شرطِ آنکه شما مرا جایگاهی دهید؛ و اگر مرا رانده و اعتنایی نکنید، جایگاه و شرافتی نخواهم داشت .
- کافی، ج 1، ص 218؛ رسول خدا صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم فرمود: «برحذر باشید (و غافل نباشید) از هشیاری و زیرکی مؤمن! که او با نور الٰهی (حقیقت امر را) می‌نگرد.»