Name: مثنوی معنوی - دفتر اول - براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر اول

223

ماهیِ خاکی بوَد درویشِ نان *** شکلِ ماهی، لیک از دریا رَمان‌
🔹 نقشِ ماهی کی بوَد درویشِ آب؟! *** آن ز بی‌آبی نمی‌گردد خراب
مرغِ خانَه‌ست او، نه سیمرغِ هوا *** لوت نوشد او، ننوشد از خدا
عاشقِ حقّ است او بَهرِ نَوال *** نیست جانش عاشقِ حُسن و جمال‌
گر توهّم می‌کند او عشقِ ذات *** ذات نبوَد، وَهمِ أسما و صفات‌
وَهمْ مخلوق است و مولود آمده‌ست *** حق نزاییده‌ست و او ﴿لَمْ يولَد﴾ است¹‌
عاشقِ تصویر و وَهمِ خویشتن *** کی بوَد از عاشقانِ ذو الْمِنَن‌؟
عاشقِ آن وَهم اگر صادق بوَد *** آن مَجازش تا حقیقت می‌روَد
شرح می‌خواهد بیانِ این سخن *** لیک می‌ترسم ز أفهامِ کُهن‌
فهم‌های کهنۀ کوته‌نظر *** صد خیالِ بَد در‌آرَد در فِکَر
بر سَماعِ راستْ هر کس چیر نیست *** لقمۀ هر مُرغَکی انجیر نیست‌
خاصه مرغِ مردۀ پوسیده‌ای *** پُر‌خیالی أعمیِ بی‌دیده‌ای‌
نقشِ ماهی را چه دریا و چه خاک؟! *** رنگِ هِندو را چه صابون و چه زاک؟!‌
نقش اگر غمگین نگاری بر ورق *** او ندارد از غم و شادی سَبَق‌
صورتش غمگین و او فارغ از آن *** صورتش خندان و او ز‌آن بی‌نشان‌
وین غم و شادی که اندر دل خَفی‌ست *** پیشِ آن شادی‌ّ و غم، جز نقش نیست‌
صورتِ خندانِ نقش از بهرِ توست *** تا از آن صورت شود معنا درُست‌
صورتِ غمگینِ نقش از بهرِ ماست *** تا که ما را یاد آید راهِ راست
نقش‌هایی کَاندر این حمّام‌هاست *** از بُرونِ جامه‌کَن چون جامه‌هاست‌
تا بُرونی، جامه‌ها بینیّ و بس *** جامه بیرون کُن، در آ ای هم‌نفَس‌
ز‌آنکه با جامه، در آن‌سو راه نیست *** تن ز جان، جامه ز تن آگاه نیست‌
باز می‌گردم سوی قصّه‌یْ عرب *** از بیانِ سرّ و رازِ بو العَجَب
1. سوره إخلاص آیه 3؛ ﴿...او زاییده نشده است.﴾
  حق نزاییده است: حق از چیزی زاییده نشده و مخلوق نیست. و این بیت به‌صورتِ قیاس شکل دوم است بدین شکل: وهمِ ما مخلوق است درحالی‌که حق مخلوق نیست؛ پس وهم ما حق نیست و عینیت با آن ندارد.