مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم می‌گردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نی‌نامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راه‌های انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیه‌السلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتی‌ها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحه‌های الهی بر سالکان. - هدایت‌نیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مثنوی معنوی - دفتر اول
222در بیانِ آنکه: چنان‌که گدا، عاشقِ کریم است، کریم هم عاشقِ گداست. اگر گدا را صبر بیش بوَد، کریم بر درِ او آید؛ و اگر کریم را صبر بیش بوَد، گدا بر درِ او آید. امّا صبر، کمالِ گدا و نُقصانِ کریم است.
بانگ می‌آید که: «ای طالب بیا» *** جودْ محتاجِ گدایانْ چون گدا 🔹 جودْ محتاج است و خواهد طالبی *** همچنان که توبه خواهد تائبی جود می‌جوید گدایان و ضِعاف *** همچو خوبانْ کآیِنه جویَند صاف روی خوبان ز آینه زیبا شود *** روی احسان از گدا پیدا شود چون گدا آیینۀ جود است هان *** دَم بوَد بر روی آیینه زیان پس از این فرمود حق در ﴿وَ الضُّحيٰ﴾: *** «بانگ کم زن -ای محمّد- بر گدا»1 آن یکی، جودَش گدا آرَد پدید *** وین دگر، بخشد گدایان را مَزید پس گدایان آیِنه‌یْ جودِ حقَند *** و‌آنکه با حقّند، جودِ مُطلَقند وآن که جز این دُو سْت، او خود مرده است *** او بر این دَر نیست، نقشِ پرده است فرق میانِ آن که درویش است به خدا و تشنۀ خداست، و آن که درویش است از خدا و تشنه است به غیر
🔹 لیک درویشی که او تشنه‌یْ خداست *** هست دائم از خدایش کارْ راست 🔹 لیک درویشی که تشنه‌یْ غیر شد *** او حقیر و اَبلَه و بی‌خیر شد نقشِ درویش است او، نی اهلِ جان *** نقش سگ را تو مینداز استخوان2 فقرِ لقمه دارد او، نی فقرِ حق *** پیشِ نقشِ مُرده‌ای کم نِهْ طبَق - سوره الضحیٰ آیه 1 و 9؛ ﴿قسم به روشنایی روز *** ... امّا [تو نیز به پاس نعمت] بر یتیم چیرگی مجوی [و او را خوار مگردان]﴾
- تصحیح شده بر اساس نسخۀ قونیه. میرخانی: بینداز.